Souren Danelian,Prof, Spurk Center,Yerevan,Armenia,About Zarmine Book,Azezen,Ameriga,2021

 

ՈՒՍՈՒՑՉԻ ԵՒ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏԻ ՍԻՐՈՅ ԴԱՇԻՆՔԸ

ՍՈՒՐԷՆ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ 14 Մարտ, 2021, Երեւան

 

            Բոլորովին էլ անծանօթ անուն չէ Զարմինէ Պօղոսեանը Սփիւռքի կրթական մի[1]ջօրէականներում: Նրա անուանը ընթերցողը կարող է հանդիպել Սփիւռքի տարբեր պարբերականներում: Կ’ուզենայինք արձանագրել մեր տպաւորութեամբ ոչ երկրորդական մի հանգամանք. հիւրընկալութիւնը, որ վայելում է Զարմինէ Պօղոսեանը հայկական մամուլի էջերում՝ պոլսահայ «Մարմարա»ից ու «Ժամանակ»ից մինչեւ լիբանանահայ «Շիրակ» ու «Զարթօնք», մինչեւ ամերիկահայ «Հայրենիք», «Նոր կեանք» ու «Պայքար», արդէն իսկ գնահատական է, վստահութեան գիր: Սուրիական հայաշունչ գիւղաքաղաք Ազէզից մինչեւ Նիւ Եորք, մինչեւ ամերի[1]կեան հեռաւոր ափեր ձգուող մտաւորական-մանկավարժի, մշակութային գործչի կարեւոր առաքելութիւնը Սփիւռքի դժուարին պայմաններում հայերէնին ու գրա[1]կանութեանը ծառայելու աներկբայ ընթացքն է՝ իբրեւ դաստիարակ ու իբրեւ հայ գրի ու մշակոյթի «արթուն պահակ», ինչպէս մի այլ առիթով ձեւակերպել է ինքը: Այստեղ պատշաճ պիտի գային Դանիէլ Վարուժանի խօսքերը.

Դաստիարակն է:.........................

Ձայնն այստեղէն, լոյսէն կու գայ:

Բառը կ’ելլէ, թըռիչներուն վրայ հուր կայ.

Զայն կ’արձակեն իրենց բոյնէն գիրքն ու կեանք:

Եւ դա յիսուն եւ աւելի տարիներ՝ իբրեւ նուիրումի ու զոհաբերութեան արտայայտութիւն, Սփիւռքի ու հայ մանուկի անմիջական կապի վկայութիւն՝ «զգուշաւոր հպումներով»: Զարմինէ Պօղոսեանը մեր բարդ ու դժուարին ժամանակների կապաւորն է, եւ իր մէջ ամփոփուած է ժամանակի ընթացքը՝ երբեմն խորդուբորդ, բայց միշտ ճակատագրին հաւատարիմ:

Անցած արգասաւոր մանկավարժական ու մշակութային կեանքի ոլորաններում կուտակած փորձառութիւնը նա ամփոփել է «Ազէզէն Ամերիկա» գրքում, որը լաւագոյնս պարզում է իր ուղին՝ Ազէզ լինի, Հալէպ, Նիւ Եորք, Նիւ Ջերսի թէ Սփրինգֆիլդ:

Սա մեր տարագիր աշխարհի երթուղին է՝ միշտ վերադարձի հաւատով լի, համախմբուելու յուսավառ ձգտումով: Իր յօդուածներում եւ տարաբնոյթ գրութիւններում նա զարգացնում է միաս[1]նական գրականութեան, միասնական կրթութեան մանկուց ունեցած փափաքը: Մեր գլխաւոր թշնամին մեր մէջ նստած հատուածայնութիւնն է, ընդգծում էր նա երեւանեան կրթական համաժողովներից մէկում:

Յիրաւի, մեզ պակասում են միասնական ծրագրերը, կրթութեան միասնական տեսլականը, գրականութեան ընկալման միասնական մայրուղին: 4 Ստուար այս հատորով հեղինակը արձանագրել է մշակութային-մանկավարժական իր փորձա-ռութիւնը, տեսողութիւնը՝ սեփական կենսագրութեան կողքին միշտ ուրուագծելով նաեւ իր ապրած միջավայրերի գրամշակութային յատկանշական կողմերը:

Գիրքն իր տարբեր ենթաբաժանումներով ուղղորդում է ընթերցողին՝ կազմելու մարդկանց ու հետաքրքրութիւնների ազգային ու համամարդկային այն շրջանակը, որ առանձնացնում է հեղինակին, որը բերում է ինքը իր ընտանեկան դաստիարակու-թիւնից, աւանդոյթներից, որ մշակել են Գալայճեանները տասնամեակների ընթացքին՝ եղբայրը՝ Տէր Վրթանէսը՝ ուաշինգթոնեան հովուական իր ծառայութեամբ, Վազգէնը՝ նկարչական իր ձիրքերով, Անին՝ սփիւռքեան հոգեբանական գիտական հետաքրքրու-թիւններով, Գէորգը՝ բանաստեղծական իր սիրոյ շարունա[1]կական դրսեւորումներով, եւ վերջապէս ինքը՝ միշտ կրթական առաջնագծում:

Այստեղ իր ընտանեկան բոլորուն տոհմածառն է եւ ինքը՝ մանկութեան ու պատանեկան յիշատակներից մինչեւ նոր ու անծանօթ հանգրուաններ: Աւելի կարճ՝ «Ինքնակենսագրութեան փոխարէն»: Սրանք գեղարուեստական շնչով առանձնացող վրձնահարուածներ են, դեռ աշակերտական նստարանից եկած գրութիւններ, որոնք, ինչպէս ժամանակին ուսուցիչն էր նկատել, թող որ «Վազգէն Շուշանեան հոտին», մխիթարականն այն է, որ իր տարբեր սերունդնե[1]րի սաներին այդ հոտն ու բոյրը փոխանցելու զօրութիւնն է ունեցել:

Ուր էլ որ նրանք գործելիս լինեն, իրենց մէջ տանում են զարմանահրաշ Զարմինէի ոգե[1]շունչ աշխարհից առնուազն մի մասունք: Ճիշդ է նկատուած, որ Պօղոսեանների ընտանեկան պատումի ճանապարհներով ամբողջանում է Անդրանիկ Ծառուկեանի «Երազային Հալէպի» նկարագիրը, որի կարօտը մխում է առ այսօր Հալէպում մտաւորա-կան հասակ առած կնոջ սրտում: Ժողովածուում իր «կեանքը կազմող անձերն են», իր միջավայրը, ուր հիմնա[1]կան տողանցքը ապահովում են ուսուցիչները՝ «հայ դաստիա-րակներու պանթէոնի» բնակիչներ Ազէզի Հոճա Համբարձում Պէրպէրեանից մինչեւ Հայկ Պարիկեան, Եղիա Ատուրեան, Երուանդ Ակիշեան ու բանաստեղծ Ժագ Յակոբեան:

Այստեղ միջավայրն ամբողջացնում են մշակութային գործիչները՝ բանաստեղ-ծուհի Սիլվա Կապուտիկեանը, գրողներ Սարգիս Վահագնը, Վարուժան Աճէմեանը, «երգահան կաղնին»՝ Սիրվարդ Գարամանուկը, բեմադրիչ ու դերասան Պերճ Ֆազլեանը, երաժիշտ եւ մեկնաբան-կատարող Շահան Արծրունին եւ շատ ուրիշներ, որոնց հետ հանդիպումները Զարմինէ Պօղոսեանի համար եղել են անկիւնադարձային, կազմել ճանաչողութեան եւ ընկալումների նոր հուն: Մի[1]տումնաւոր ենք բերում տարբեր ասպարէզներում նուաճումների հասած ներկայացուցիչների անունները, որոնց թուարկումն իսկ ցոյց է տալիս իմացութիւնների այն պաշարը, որ քաղել է ինքը, հարստացրել իր ներաշխարհը:

Զարմինէ Պօղոսեանը լաւ մանկավարժ է, բառի համեստ, բայց բուն ու ամբող-ջական նշանառութեամբ ու տարողութեամբ: Նա ոչ միայն վարուժանեան վերոնշեալ ձեւակերպումով մեր օրերի «դաստիարակն է», Նիւ Եորքի Սրբոց Նահատակաց Ամէնօրեայ Վարժարանի (ՍՆԱՎ) բազմամեայ տնօրէնը, այլեւ 5 դիտող-վերլուծաբան՝ լաւագոյն իմաստներով: Ժողովածուի մէջ առանձին վերլուծականներ են՝ կապուած թէ՛ մանկավարժի իր տեսողութեան հետ (յիշենք «Մանկավարժի օրագրէն էջեր» հատուածը), թէ՛ կրթութեան կազմակերպչի խոհերն ու մտահոգութիւնները («Աղքատ հայկական վարժարաններ հարուստ Ամերիկայի մէջ»)՝ բնութագրիչ ձեւակերպումներով:

Եթէ փորձենք ժանրային առումով սահմանել վերոնշեալ գրութիւնները, կարող ենք նկատել, որ Զարմինէ Պօղոսեանն էսսէիստ-յուշագրող է, փորձագրութեան վարպետ, ինչը սահմանակցում է խօսքը մի կողմից գեղարուեստական գրականութեան շաղախին, միւս կողմից՝ հրապարակագրութեանը:

Նրա յօդուածներից շատերը, իրենց ուսերին չվերցնելով հանդերձ գրականա-գիտական ծանրութիւն ու «ծանրամարսութիւն», պահելով խոհագրութեանը յատուկ «թեթեւ» ոճական կառոյցը՝ գեղարուեստական բնութագրումների հետ, գրախօսականներ են կամ վերլուծական էջեր (յիշենք Սարգիս Վահագնի «Արշիլ Կորքի» վէպի կամ, ասենք, Սիլվա Կապուտիկեանի, Վարուժան Աճէմեանի գրականութեան շուրջ մտորումները):  

Նրանցից շատերը տեղ են գտել «Գրականութեան ու գրողներու հետ» խորագրի ներքոյ, ինչպէս օրինակ բանաստեղ[1]ծուհի Մարօ Մարգարեանին, գրականագէտ, «Օրը օրին»ի Արա Գալայճեանին, թատերագիր Հրանդ Մարգարեանին, գրականագէտ ու ընկերային գործիչ Երուանդ Ազատեանին, գրող Յակոբ Միքայէլեանին նուիրուած տողերը:

Այս «թեթեւութիւնն է» նաեւ պատճառը, որ գրքի էջերն ընթերցւում են գեղարուեստական գրականութեանը բնորոշ յափշտակութեամբ:

Պատահական չենք դիտում նաեւ «Բանաստեղծական ներշնչումներ» խորագիրը կրող ենթաբաժնի առկայութիւնը, ուր հիմնականում ուսուցչի տեսողութեամբ հարստացած ձօներ են մայրենիին, առանձին անհատների կամ երկխօսութեան ուշագրաւ փորձեր, ասենք, պոլսահայ նորագոյն շրջանի խոշորագոյն բանաստեղծներ Զահրատի եւ Զարեհ Խրախունու հետ:

Ժողովածուի մէջ բաւական մեծ տարածութիւն են զբաղեցնում լրագրական էջերը՝ համայնքային կեանքն ամբողջացնող զանազան հանդիպումների ու հանդիսութիւնների շուրջ թղթակցութիւններ՝ «Մեր համայնքային կեանքէն» ընդհանուր խորագրի տակ, նաեւ հայրենական տպաւորութիւնները՝ 80-ականներին իբրեւ սփիւռքահայ ուսուցիչ վերապատրաստման առաջին այցելութեան շրջանից մինչեւ մեր օրեր, այլեւայլ տօների ու յիշատակի օրերի հետ կապուած պատառիկներ:

Իբրեւ ամփոփում՝ կարող ենք նկատել, որ գիրքը Զարմինէ Պօղոսեանի կեանքի ու գործի, մարդկանցից ու միջավայրից ստացած տպաւորութիւնների իւրօրինակ վերաքաղ-ընդհանրացումն է:

Եւ ինքը վկան է ու ականատեսը, մեր օրերի խորատես թարգմանն ու վաղուայ նկատմամբ հաւատաւոր արուեստագէտը:

Վարձքդ կատա՛ր, սիրելի՛ Զարմինէ Պօղոսեան, հայ դաստիարակների երթը շարունակող արուեստագէտ-մանկավարժ:

ՍՈՒՐԷՆ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ 14 Մարտ, 2021, Երեւան

at the podium-

Dr. Knarig Aprahamian -Seated - Left to right- Prof. Souren Danielian, Zarminé Boghosian, Archbishop- Mr. Edmond Azadian

Armenian Schools in Diaspora- Appeared in Yerevan Armenian Language & Literature in schools-Zarmine Boghosian-Dr Pergrouhi Svajian

 

 

 

 

Այս գրութիւնը լոյս տեսած է  Երեւան-Հայաստանի մէջ լոյս տեսնող «Հայոց Լեզու եւ Գրականութիւնը  Դպրոցում» Մարտ 2, 1990-ի թիւին մէջ։ 

ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅ ՎԱՐԺԱՐԱՆՆԵՐ

Նիւ Եորքի Պէյսայտ շրջանի Սրբոց Նահատակաց Ազգային (Ամէնօրեայ) Վարժարանը (ՍՆԱՎ-HMADS) վերջին քսանամեակին Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան ափին իրար ետեւէ բացուող աւելի քան երկոտասնեակ մը հաշուող ամէնօրեայ վարժարաններէն մին է։

Դպրոցին նշանաբանն է լաւ քաղաքացիներ եւ գիտակից հայեր պատրաստել,  հայ դպրոցականը զինել ամերիկեան կեանքի պահանջքներուն համաձայն, անոր հոգիին ու սրտին մէջ սերմանել սէրը լաւին ու գեղեցիկին, ներշնչել պատկանելիութեան զգացումը եւ գիտակցութիւնը ինքզինք տեսնելու որպէս յաջորդականութիւն պահող կարեւոր օղակ մը դարաւոր անցեալէն  քսանմէկերորդ դարը դիմաւորող հարուստ Հայ Մշակոյթին։

Սրբոց Նահատակաց Ազգային Ամէնօրեայ Վարժարանը Նիւ Եորք Նահանգի կրթական նախարարութենէն պաշտօնապէս վաւերացուած նախակրթարան մըն է – (3 տարեկանէն մինչեւ 11 տարեկան)- մանկամսուրէն մինչեւ վեցերորդ դասարան:

1987-88 ուուսումնական տարեշրջանը կ՛ընդգծուի մի քանի ողջունելի առիթներով։

- «Հայ Պարտէզ» անուամբ Մանկամսուրով սկսած այս նախակրթարանը այս տարի իր Քսանամեակը կը բոլորէ (1967-1987-88)։ Վարժարանին 1982-ի առաջին շրջանաւարտները այս տարի կ՛աւարտեն երկրորդականներ՝ մտնելու համար համալսարանական կեանքի ասպարէզ։

- Դպրոցի շրջանաւարտները այս տարի կը սկսին Շրջանաւարտից Միութիւն մը։ Աւելի քան 60 շրջանաւարտներու կոչ ուղղուցան, որ անոնք գան ու համախմբուին իրենց սիրելի կրթական հայ օճախին շուրջ։

Նուիրեալ անհատներու համախմբումը, յատկապէս հայ դպրոցին շուրջ, ամենագլխաւոր ազդակն է անոր յաջողութեան ու բարգաւաճման համար։

Այս տարի գլխաւոր պաշտօններով համագործակցաբար կ՛աշխատին Տիկին Սառա Տատուրեան՝ որպէս ընդհանուր վերատեսչուհի, Տիկին Զարմինէ Պօղոսեան՝ Տնօրէնուհի, եւ Տիկին Նատիա Իշկիւզար որպէս փոխ-տնօրէնուհի  եւ հայերէն լեզուի դասաւանդութեանց պատասխանատու։

Դպրոցը կը գտնուի Նիւ Եորք քաղաքի Քուինզ- Պէյսայտ շրջանի մէջ գտնուող Սրբոց Նահատակաց Առաքելական եկեղեցւոյ յարակից համալիրին մէջ։ Վարժարանը կը վայելէ մասնակի օժանդակութիւնը Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան, եւ այլեւայլ բարեսիրական ու շրջանաւարտից միութեանց։

Վարժարանը  հիմնադրամ մը հաստատած է նաեւ Հայց․ Եկեղեցւոյ հիմնադրամէն ներս (ACEF-Armenian Church Endowment Fund), առաւել` կ՛օգտուի նաեւ մեր ծնողներուն ու հայ գաղութի առատաձեռն ազգայիններէն գոյացած նուիրատուութիւններէն։

 

ՎԱՐԺԱՐԱՆԻ ՆՈՒԻՐԵԱԼՆԵՐԻՑ ՄԷԿԸ՝

Տօքթ․ Բերկրուհի Նաճարեան-Սվաճեան

 

Տօքթ․ Բերկրուհի Նաճարեան-Սվաճեան սփիւռքահայ մեր կեանքէն ներս իր ուրոյն տեղը գրաւած առանձնայատուկ այն անձնաւորութիւններէն մին է, որ ո՛չ միայն պարծանքն է իր սեռին ու պատկանած ժողովուրդին, այլեւ ներշնչման աղբիւր մը յարատեւ աշխատանքին ու բարձր նկրտումներու։ Ազնուազարմ հայ կնոջ այնպիսի տիպար մըն է ան, որ խուսափելով շռնդալից յայտարարութիւններէ իր մասնագիտութիւնն ու փորձառութիւնը ի սպաս կը դնէ ամենուրեք հանդարտ ու խոր հունով ներթափանցելով իւրաքանչիւր հարցի բնոյթին։

            Ծնած է 1918-ին՝ Խարբերդ, պատմական Հայաստանի մէջ, ինչպէս կը սիրէ յայտարարել ինք՝  Տոքթոր Սվաճեան։ Ուսումնատենչ անհատի իր գիծերը յայտնաբերուած են շատ փոքր տարիքէն։ 1928-ին յետ-պատերազմեան օրերուն գաղթական իր ընտանիքը երբ կը վերահաստատուի Հալէպ, ան իր ուումը կը շարունակէ Հալէպի Կիլիկեան վարժարանէն ներս, ապա Հալէպի Ամերիկեան աղջկանց Գոլէճ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարան, յաջորդաբար կը դառնան իր ուսման կայանները հասնելու համար Միացեալ Նահանգներ՝ ուր Քորնէլ Համալսարանէն կ՛արժանանայ Մագիստրոս Արուեստից եւ Տոքթորայի վկայականներուն (1952) մանկավարժութեան, հոգեբանութեան եւ փիլիսոփայութեան ճիւղերուն մէջ։  

            Կ՛ամուսնանայ ատամնաբոյժ Տոքթոր Ստեփան Սվաճեանի հետ եւ բնակութիւն կը հաստատէ Պրուքլին- Նիւ Եորք։

            Ուսուցչական ասպարէզէն ներս իր առաջին քայլերը կը սկսին Հալէպի Ուսումնասիրաց Վարժարանէն,  յաջորդաբար շարունակած է Պէյրութի Ամերիկեան Գոլէճի, Ամերիկեան համալսարանի, մէջ, ուր կարճ ատենուայ մէջ մնայուն ամպիոնի վարիչի տիտղոսին արժանանալով կը հանդիսանայ երկրորդ կին դասախօսը, որ համալսարանի մօաւորապէս 150 տարուայ պատմութեան մէջ նման դիրքի կը տիրանար։

            Տօքթ․ Սվաճեանի կենսագրութիւնը մաս կը կազմէ Միջին Արեւելքի տասը ականաւոր կիներու նուիրուած գրքին։ Միացեալ Նահանգներու մէջ Փրոֆ․ Բերկրուհի Սվաճեան դասախօսած է  Գոլոմպիա համալսարանին մէջ։ 1968-էն սկասեալ կը դասախօսէ Պրուքլին Գօլէճի մանկավարժական հոգեբանութեան բաժնին մէջ, ուր կը հանդիսանայ մնայուն ամպիոնի տէր եւ վարիչ՝ ինը տարուայ շրջանով մը։

Ան մասնագիտական դասախօսութիւններով հանդէս ելած է Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան եւ Արեւմտեան ափերու զանազան կարեւոր համալսարաններու մէջ։ 1984-87 եղած է մասնագէտ խորհրդական։

Փրօֆ․ Սվաճեանի մանկավարժական հոգեբանութեան հարցերով կատարած ուսումնասիրութիւնները հրատարակուած են գիտական բազմաթիւ պարբերաթերթերու մէջ։ Իսկ հոգեբան Ուէյն Տենիսի հետ կատարած ուսումնասիրութիւնը «ԻՆՖԸՆԹ ՏԻՎԵԼՕԲՄԸՆԴ  ԷՆՎԱՅՐԸՄԷՆԹԸԼ ՀԷՆԴԻՔԷՓ - INFANT DEVELOPMENT ENVIRONMENTAL HANDICAP » ՎԵՐՆԱԳՐՈՎ ԼՈՅՍ ՏԵՍԱԾ Է 1956-ին։

Armenian Cultural Month_Honoring Mesrob Mashdots_Holy Translators- ՀԱՅ ՄՇԱԿՈՅԹԻ ԱՄԻՍԸ` ԱՆՄՈՌԱՆԱԼԻ 2020-ին

 

Զարմինէ Գ․ Պօղոսեան - Հոկտ. 1, 2020 - Springfield, PA

Մարդ արարածը միշտ ալ պահանջք զգացած է իր զգացումները, յուզումները, վախն ու քաջագործութիւնը արտայայտելու խօսքով թէ գիրով։ Դարերէ ի վեր Հայ ժողովուրդն ալ ունեցած է բերնէ-բերան պատմուած բանահիւսութեան հրաշալի օրինակներու շարքը հերոսապատումներու, առասպելներու, առակներու եւ երգերու։

Պատմահայր Մովսէս Խորենացիին շնորհիւ այդ բանահիւսութիւններէն պատառիկներ փրկուած են կորուստէ եւ հասած են մեզի։ Խորենացին Պատմահայր կոչուելու արժանացած է շնորհիւ իր հետեւողկան պրպտումներուն։ Ան կրցած է վերակազմակերպել աւելի քան երկու հազար տարուան մեր ժողովուրդին մութ ու անծանօթ պատմութիւնը։ Այդ հերոսապատումները ժողովուրդին նկարագիրը բացայայտող, ներշնչող, դաստիարակող բնոյթ ունեցող պատումներ են։

Սերունդներ շարունակ Ազատասիրութեան, Խաղաղասիրութեան եւ Քաջութեան դասեր առած ենք «Հայկ եւ Բելի» առասպելէն։ Իսկ «Սասմայ Ծռեր» դիւցազներգութեան հերոս Սասունցի Դաւիթը մեզի կը սորվեցնէ խորունկ Հայրենասիրութեան հետ Մարդասիրութիւն, Ասպետական ոգի՝ երբ կը սպասէ որ Մսրամելիքը քունէն արթննայ եւ վերջը հարուածելու սկսի։

Իսկ իր ընտանիքի հանդէպ ունեցած սէրը կը բացայայտուի՝ երբ ան կը հրաժարի իր վերջին մահացու հարուածը տալ՝ երբ Մսրամելիքին մայրն ու քոյրը կը պաղատին։

Այս բոլորը դարերու ընթացքին դիւրաւ կարելի պիտի ըլլար բոլորովին կորսնցնել եթէ չհասնէր ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑԻՆ հանճարը իր Գիրերու Գիւտով։ Ի զուր չէ որ ԱՅԲ ու ԲԵՆԻ տառերը կը համարուին ամէնէն ազդեցիկ ազգային ինքնապաշտպանութեան զէնքն ու վահանը։ Յիշենք թէ ինչպէս Սահակ Պարթեւի բարոյական քաջալերանքով եւՎռամշապուհ Թագաւորի նիւթական հովանաւորութեամբ Մեսրոպ Մաշտոց եւ իր աշակերտները ժրաջանութեամբ լծուեցան թարգմանական աշխատանքի, ստեղծելով մշակութային եռուն կեանք մը, որ մեր պատմութեան մէջ ծանօթ է «ՈՍԿԵԴԱՐ» անունով։ Անոնք տեսան թէ դարերու ընթացքին քրիստոնէական հաւատքին չափ կարեւոր է ինքնուրոյն գիր ու լեզու ունենալը։ Դարերու ընթացքին մանաւանդ քրիստւնեայ Երոպայի արեւելեան երկիրներու մէջ հայեր լուծուած ու կորսուած են մոռնալով լեզուն եւ դաւանելով այլ քրիստոնեայ ճիւղաւորումներ։

Ամէն տարի, մանաւանդ՝Հոկտեմբերին վերաքաղ ընելով մեր պատմութիւնը, վերյիշենք մեր Թարգմանիչներուն անուններն ու իրենց կատարած թարգմանաչական կոթողային աշքատանքը։ Անոնք են- ՍԱՀԱԿ ՊԱՐԹԵՒ, ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑ, ԿՈՐԻՒՆ, ԵԶՆԻԿ ԿՈՂԲԱՑԻ, ԴԱՒԻԹ ԱՆՅԱՂԹ, ՈՐՈՆՑ ԿԸ ՅԱՋՈՐԴԵՆ - ԱԳԱԹԱՆԳԵՂՈՍ, ՂԱԶԱՐ ՓԱՐՊԵՑԻ, ՓԱՒՍՏՈՍ ԲԻՒԶԱՆԴ, ՄՈՎՍԷՍ ԽՈՐԵՆԱՑԻ, ԵՂԻՇԷ, ԱՊԱ ՆԵՐՍԷՍ ՇՆՈՐՀԱԼԻ ԵՒ ՈՒՐԻՇՆԵՐ- ՅԱՋՈՐԴԱԲԱՐ 5-ՐԴ-ԷՆ 7-ՐԴ ԴԱՐ։

Ի զուր չէ որ Ս․ Գիրքի Հայերէն թարգմանութիւնը հռչակուած է անջնջելիօրէն «Թագուհի Թարգմանութեանց» անունով։ Իսկ առաջին նախադասութեան թարգմանութեան իմաստը դարերէ ի վեր պատգամ մըն է մեր բոլորին համար- «Ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ: To know wisdom and instruction; to perceive the words of understanding.» Proverb 1:2

Ֆրանսացի փիլիսոփայ Տենիս Տիտերօն (Denis Diderot- Oct․ 5, 1713, Langres, France: July 31, 1784, Paris, France) ըսած է- “Ազգի մը վերելքին համար այդ ազգին մէջ գտնուող գէշ կողմերը ոչնչացնելը բաւարար չէ։ Ազգ մը վերելքի կը հասնի լաւ կրթուած անդամներով եւ մասնաւորաբար լաւ կրթուած մանուկներով»։

Իսկ Վիքթոր Համբարձումեանին պատգամով յիշենք որ- «Իւրաքանչիւր սերունդ պարտաւոր է սորվեցնել յաջորդին հայոց լեզուն։ Ամէն մէկը պէտք է իր պարտքը համարէ ուսումնասիրել հայոց լեզուն, գրագէտ գիտնայ հայերէնը։ Մենք փոխանցում ենք սերունդներին ոչ թէ արիւն, այլ՝ գաղափարներ, եւ այդ գաղափարների մէջ ինձ համար ամենաթանկը ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒՆ Է»։

2020-ի համավարակի տարուան վերամուտի այս շրջանին, երբ ամէն ճիգ ի գործ կը դրուի մանուկներու դաստիարակութեան համար մեր ուսումնական հաստատութիւններուն դռները բաց պահելով, նորանոր ձեւեր որդեգրելով օգնենք որ բոլորին շրթներէն թող որ գլգլայ մեր Մեսրոպեանը Սուրբ։

Զարմինէ Գ․ Պօղոսեան - Հոկտ. 1, 2020 - Springfield, PA

2025-Sept,19,20,21 ԴԱՐԱԴԱՐՁԻ ՏՕՆԱԽՄԲՈՒԹԻՒՆ՝ ՖԻԼԱՏԵԼՖԻՈՅ ՀԱՄԱՅՆՔԻ Ս․ ՍԱՀԱԿ - Ս․ՄԵՍՐՈՊ ՀԱՅՑ․ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ

 

ԴԱՐԱԴԱՐՁԻ  ՏՕՆԱԽՄԲՈՒԹԻՒՆ՝

ՖԻԼԱՏԵԼՖԻՈՅ ՀԱՄԱՅՆՔԻ

Ս․ ՍԱՀԱԿ - Ս․ՄԵՍՐՈՊ ՀԱՅՑ․ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ

 

2025 թուականի շարք մը դարադարձիկ տօնակատարութիւններու շարքին ծանօթանանք նաեւ Ֆիլատելֆիոյ հինգ եկեղեցիներէն Սբ․ Սահակ- Սբ․ Մեսրոպ Հայց․ Եկեղեցւոյ պատմութեան։

 

Վերջերս պրպտումներուս ընդմէջէն ընթերցողը եղայ հետեւեալ արժէքաւոր, արխիւային նամակին, որ կը կրէ Հայոց Ամերիկայի Առաջնորդ՝ Բարձրաշնորհ Սիոն Արք․ Մանուկեանի ստորագրութիւնը, Նիւ Եորքի Առաջնորդարանի պաշտօնական թուղթով եւ թիւ 2004, Մարտ 23, 1961 թուակիրը, ուղղուած՝  Ֆիլատելֆիոյ Սբ․ Սահակ եւ Սբ․ Մեսրոպ եկեղեցւոյ օրուան հովիւ Արժ․ Տ․ Լեւոն Քհնյ․ Առաքելեանին։

Միասին կարդանք այդ նամակին առաջին պարբերութիւնը-

«Ստացած ենք ձեր Մարտ 8 թուակիր պաշտօնագիրը, որով կը տեղեկացնէք թէ համայնքիդ Բացառիկ Ծխական Ժողովը, որուն ներկայ եղած են 449 տրատու անդամներէն 269 հոգի, եւ 29-ի դէմ 240 քուէով որոշուած է ներկայի եկեղեցւոյ շէնքը ծախել, գնել Էկնըս Ըրուին դպրոցի կալուածը՝ 196,000 տոլար արժէքով եւ անոր վրայ կատարել հարկ եղած փոփոխութիւնը եւ նորոգութիւնը՝  եկեղեցիի եւ այլ յարակից պէտքերու ծառայեցնելու համար, եւ կը խնդրէք Ձեր Ծխական Ժողովի որոշման հաստատումը։»

Անշուշտ իր կարգին օրուան Առաջնորդ հայրը հարկ եղած պաշտօնականութեամբ հարցը կը ներկայացնէ Առաջնորդարանի Թեմական Խորհուրդին եւ անդամները միաձայնութեամբ  կ՛որոշեն «արտօնել» Սբ․ Սահակ եւ Սբ․ Մեսրոպ եկեղեցւոյ պատուարժան Ծխական Խորհուրդին եւ գնահատելով անոնց նախանձախնդրութեամբ առնուած որոշումը, որուն համաձայն կարելի պիտի ըլլար Ֆիլատելֆիոյ աւելի յարմար թաղամասին մէջ ունենալ «համայնքային տուն մը, մեր բարեպաշտ ժողովուրդին հոգեւոր, կրթական ու մշակութային կեանքի յառաջդիմութեան եւ ծաղկումին ի խնդիր»։

Ֆիլատելֆիոյ մէջ հայ համայնքին կազմաւորումը սկսած է 20-րդ դարաշրջանի սկիզբին, նախա-եղեռնեան շրջանէն, երբ հայեր Օսմանեան կայսրութեան շրջանի հալածանքներէն խուսափելով կը հասնէին Միացեալ Նահանգներ։

Այդ շրջանին, ծուխը իր հոգեւոր սնունդը ստացած է կրօնական արարողութիւններ կատարելով բողոքական եկեղեցւոյ մը մէջ, մինչեւ 1913 թուական։ Ապա, նոր կազմաւորուած համայնքը գնած է նոր եկեղեցի 1917-ին, որ կը գտնուէր Փայն եւ Պրօտ փողոցներու խաչմերուկին։ 1925 Յուլիս 22-ին Արեւմտեան Ֆիլատելֆիայի հայ եկեղեցւոյ համայնքը կը հաստատուի Ուոլնաթ-Walnut փողոցի 6006 հասցով գտնուող մեծ տան մէջ, գնելով զայն իր յարակից հողամասով։

1951 Դեկտեմբերի 9-ին եկեղեցւոյ դահլիճը գրեթէ կ՛աւարտի, եւ Գերշ․ Տիրան Եպս․ Ներսոյեանը կ՛օրհնէ անկիւնաքարը, որ նուէր էր Տէր եւ Տիկ․ Աւետիս Պուրնազեաններու կողմէ։ Օրհնութիւնը կը կատարուի կնքահայրութեամբը բժիշկ Վռամ Նետուրեանին: Հայկական ոճի խորանը կը նուիրուի տիկին Նուարդ Բագրատունիի եւ իր որդիներուն կողմէ՝ ի յիշատակ Հայկ Բագրատունիի:

Խորանը օրհնուած եւ օծուած է Գերշ․ Տիրան Եպս․ Ներսոյանի եւ Գերշ․ Տիրայր Արք․ Յովհաննէսեանի ձեռամբ՝ ինչպէս նաեւ հոգեւորականներ՝ Հոգշ․ Տ․ Թորգոմ Վրդ․ Մանուկեանի, Տ․ Լեւոն Քհնյ․ Առաքելեանի մի քանի այլ հոգեւորականներու ներկայութեամբ:

1963 թուականէն ի վեր Լէնքէսթըր պողոտայի գլխաւոր գիծին մօտ գտնուող Սուրբ Սահակ եւ Սուրբ Մեսրոպ Հայց․Առաքելական եկեղեցին հիմնասիւնն է հայ համայնքին, եւ Ֆիլատելֆիոյ հայ համայնքի գործող հինգ հայ եկեղեցիներէն մին է։

Յաջորդող տասնամեակներու հոսանքին հետ յաջորդաբար ծխատէր քահանայի պաշտօնով նշանակուած են շարք մը հոգեւոր հայրեր՝ ծուխին  հովիւը դառնալու եւ բնական է, որ համայնքը ապրած է իւրաքանչիւր հոգեւորականին հետ նորանոր վերիվայրումներու շարան մը։

Կ՛արժէ հոս յիշատակել եւ վերյիշել բոլոր այն հոգեւոր հայրերը որոնք ստանձնած են ծխատէր քահանայի պաշտօնն ու անոր հետ կապուած բոլոր պարտականութիւնները սկսեալ 1912-էն մինչեւ 2025։

1912-1924- Տէր Պետրոս Վարդանեան

1924-1925- Տէր Եղիա Աշճեան

1925-1926- Տէր Եղիշէ Գալչինճեան

1926-1928- Հայր Խորէն Լազարեան

1928-1930- Հայր Արսէն Թորոսեան

1931-1937- Հայր Վահրամ Նազարէթեան

1938-1943- Հայր Մկրտիչ Մինասեան

1943-1944- Հայր Դերենիկ Փոլատեան

1944-1946- Հայր Ղեւոնդ Արապեան

1946-1950- Հայր Մեսրոպ Սեմերճեան

1950-1962- Տէր Լեւոն Առաքելեան

1962-1963- Հայր Վարդան Ասատուրեան

1963-1969- Տ․ Բաբգէն Եպս․ Վարժապետեան

1969-1975- Տ․ Եղիշէ Եպս․ Կիզիրեան

1975-1983- Դոկտ․ Հայր Զաւէն Արզումանեան

1983-1985- Հայր Նուրհան Մանուկեան

1985-2001- Տէր Դոկտ․ Բարի Մեթճեան

2002-2007- Հայր Հայկազուն Նաճարեան

2008-2009- Հայր Մկրտիչ Պռոշեան

2009-2022- Հայր Օշական Կիւլկիւլեան

2023-էն  մինչեւ այսօր՝ Տէր Արմաշ Քհնյ․ Պաղտասարեան

 

Մի քանի կարեւոր դէպքերու պատումներ եկեղեցւոյ կեանքէն առնուած ոչ միայն շատ հետաքրքրական են ալ նաեւ շատ ուսանելի գտած եմ որ միաժամանակ խորհրդածել կու տայ ժամանակի մտայնութեան, եկեղեցւոյ հանդէպ ունեցած յարգանքին եւ հոգատարութեան շուրջ եւ․․․  կ՛արժէ վերյիշել զանոնք։

Առաջին պատումը որ զիս շատ զարմացուցած է, մտածելով որ, որքա՜՜ն համեստ հոգեւոր հովիւներ ունեցած ենք, որ յօժարած են նման պայմաններու տակ ծխատէր քահանայ ըլլալ։ Առաջին եկեղեցին աղօթատեղի ըլլալու համար յարմարցուած բնակարան մը եղած է, որուն ամէնէն վերի յակը մէկուկէս սենեականոց յարկաբաժնին մէջ բնակած է օրուան հոգեւոր հովիւ՝ Վարդապետը։

«Յարկաբաժինը» լոգնալու յարմարութեամբ բաղնիք չէ ունեցած եւ մեր համեստ հովիւը շաբաթը անգամ մը, կամ՝ թէ երկու շաբաթը անգամ եկեղեցիիէն երկու տուն վար ծխականի մը տան մէջ կը լոգնայ եւ կը վերադառնայ իր համեստ յարկաբաժինը։

Երկրորդ պատումը Կիրակնօրեայ վարժարանի աշակերտներուն համար օրինակ մըն է։ Եկեղեցին կեդրոնական ջեռուցումի յարմարութիւն չունենալուն աշակերտները համաձայն դասաւորումին իրենց կարգին համապատասխան օրին  փոքր տոպրակներով փայտ կը բերէին որպէսզի իրենց դասարանը տաքցընէին։

Երրրդ պատումը- որդեկորոյս Մայր մը- Տիկ․ Հոռմիկ Թեմօյեան Օգոստ 5, 1879-ին, Տիգրանակերտ ծնած որդիին վերջին բաղձանքը կատարած է 1919-ին մահացած ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ Մ․ ԹԵՄՕՅԵԱՆԻ յիշատակին եւ նուիրած է  $3,000 –երեք հազար ամերիկեան տոլար, «եկեղեցւոյ մնացած պարտքը փակելու համար»։  Գումար մը՝ որ 2025-ի սակարանային արժէքով 54-էն 56 հազարի նուէր մըն այս եկեղեցիին։

Իսկ Չորրորդ պատումը- կեդրոնական Ֆիլատելֆիայէն ներկայի եկեղեցւոյ շէնքը գնելու առթիւ ծխական անդամներէն մին երբ կ՛անդրադառնան թէ բաւական մեծ գումարի մը պահանջք կայ, եւ ունեցած աղբիւրները ցամքած են․․․   ինք իր տունը գրաւի կը դնէ ( second mortgage- կ՛ըսեն հոս)  որպէսզի իր տան համարժէք մեծ գումարը կարենան ապահովել ներկայ եկեղեցին եւ հողամասը գնելու համար։

Այսօր եկեղեցոյ համայնքը ունի իր երգչախումբը իր նուիրեալ խմբավարով յանձինս Երէցկին Անժէլ Մէթճեանին, Կիրակնօրեայ դպրոցը, պատանեկան ու երիտասարդական խմբակցութիւնները, Տիկնանց Յանձնախումբը եւ Հայրերու-Տղամարդոց յանձնախումբերը որոնք իրենց կարգին ձեռնարկեր կը կազմակերպեն ընտանեկան մթնոլորտ պարգեւելով մասնակիցներուն, միաժամանակ եկամտաբեր ձեռնարկներ կազմակերպելով ի նպաստ եկեղեցւոյ

Պատանեկան եւ Երիտասարդական  խմբակցութիւներ դարձեալ զանազան աշխատանքներով իրար քով կու գան, ձեռնարկեր կը կազմակերպեն ընկերային մթնոլորտ պարգեւելով մասնակիցներուն։

 

Ս․Սահակ եւ Ս․ Մեսրոպի Խորանի Օծումը պիտի կատարուի Ուրբաթ՝ Սեպտ․ 18-ին ձեռամբ՝ Ամերիկայի Հայ Եկեղեցւոյ Արեւելեան թեմի առաջնորդ Գերշ․  Տ․ Մեսրոպ եպս․ Պարսամեանի, ներկայութեամբը նախկին հովիւներ՝ Գերշ․ Տ․ Հայկազուն Արք․ Նաճարեանի –Աւստրալիոյ եւ Նոր Զելանտայի հայութեան նախկին առաջնորդ, եւ  Գերշ․ Տ․ Օշական Եպս․ Կիւլկիւլեանի- այժմ իրաքահայ համայնքի առաջնորդ, ինչպէս նաեւ շրջանի քոյր եկեղեցիներու հոգեւորականներն ու համայնքի հայոց ներկայացուցիչները։

Պատարագի երգեցողութեան պիտի մասնակցին նաեւ Կոմիտաս երգչախումբի անդամները խմբավար՝ Քրիս Գալֆայեանի ղեկավարութեամբ։

Ներկայիս հոգեւոր հովիւ՝ Տէր Արմաշ Քհնյ․ Պաղտասարեանի եւ Ծխական խորհուրդի միասնաբար ջանքերով  2025, Սեպտեմբեր 21-ի շաբաթավերջը կը խոստանայ պարգեւել բացառիկ տօնախմբութիւն մը համայնքի հայութեան համար, միաժամանակ տօնելով Հայաստանի Հանրապետութեան Անկախութեան 34-րդ տարեդարձը եւ  անշուշտ Ս․ Սահակ եւ Ս․ Մեսրոպ Հայց Եկեղեցւոյ ԴԱՐԱԴԱՐՁԸ։

Բարի երթ Ս․Սահակ եւ Ս․ Մեսրոպի անունները կրող Հայց․ Առաքելական այս Եկեղեցիին իր Դարադարձին առթիւ։

  Զարմինէ Գ․ Պօղոսեան

Սեպտեմբեր 15, 2025

Springfield, PA

2017- September- ՈՂՋՈՅՆ ՔՍԱՆՎԵՑԱՄԵԱՅ ԱՆԿԱԽ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ-Zarmine Bogoisian

 

The Armenian Church of the Holy Martyrs- 2017 Narrec  page 8

ՈՂՋՈՅՆ ՔՍԱՆՎԵՑԱՄԵԱՅ ԱՆԿԱԽ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ

Այս տարի Հինգշաբթի՝ Սեպտեմբեր 21- ին կը նշենք ԱՆԿԱԽ Հայաստանի Հանրապետութեան 26-րդ տարեդարձը: Անկախութիւն մը՝ որ մեր հայրերն ու մեծ հայրերը կարօտը իրենց սրտերուն հեռացան այս աշխարհէն առանց տեսնելու իրենց երազին իրականանալը: Դարերու ընթացքին մեծ պետութիւններու տիրակալութեան դիմանալով, խուժաններու յարձակումներուն դէմ պայքարելով, անհամար զոհեր տալով Հայը իր ինքնութիւնը կրցած է պահպանել՝ կառչած մնալով իր հոգեւոր կեդրոններուն եւ Մեսրոպեանին:

            Մայիս 28-ի Սարտարապատեան ոգին անգամ մը եւս իր դերը կատարեց երբ Սովետական իշխանութեան փլուզումէն օգտուելով Հայաստանն ալ իր եօթանասունամեայ լուծէն ձերբազատուեցաւ Օգոստոս 23, 1990-ին:

1991 Սեպտեմբեր 21-ին Հայ ժողովուրդը միաբերան քուէարկելով Անկախութիւն հռչակեց: Այդ օրէն սկսեալ Եռագոյնը սկսաւ ծածանիլ մեր պաշտօնական շէնքերու գագաթներէն մինչեւ աշխարհասփիւռ հայերուն հոգիներէն ներս:

Յուլիս 5, 1995-ին հռչակուեցաւ նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան նոր սահմանադրութիւնը: Պատմական թուականներ են ասոնք որ իւրաքանչիւրս լրջօրէն մտածենք, արձանագրենք եւ փոխանցենք յաջորդ սերունդներուն, թէ ի՜՜նչ գինով ձեռք բերուած է անկախութիւնը:

Հայրենի հողը սուրբ է եւ շաղախուած է մեր նախահայրերու արիւնով, եւ կը շարունակուի պաշտպանուիլ նորանոր երիտասարդ զոհերու կարմիր արիւնով: Հոս կ’արժէ յիշել նաեւ պատմական եղելութիւն մը որ պատահած էր Սարտարապատի 1918-ի հերաոսամարտի օրերուն: Այդ օրերուն Էջմիածնի Ճեմարանի տեսուչ (ապա Կիլիկեան Աթոռի Գարեգին Ա. Կաթողիկոս) Շնորհազարդ Գարեգին Եպս. Յովսէփեանց Էջմիածնէն ուղղակի կ’երթայ Սարտարապատ եւ հոգեպէս ընկճուած ժողովուրդին կը դիմէ սա խօսքերով-«Հայ ժողովուրդը օրհասական կռիւներ շատ է ունեցել եւ միշտ էլ ելք է գտել ու փրկել իրեն: Ելքը եղել է անձնազոհ հերոսութիւնը: Հայրենակիցներ, եղբայրներ եւ որդիներ- հին դարերում, երբ հայոց զօրքը պատրաստւում էր գնալ թշնամու դէմ- նրա հրամանտարները գալիս էին Էջմիածին, կաթողիկոսի մօտ՝ նրա աջը համբուրելու եւ օրհնութիւն ստանալու: Բայց այս անգամ վտանգն այնքան մեծ է եւ ահաւոր, որ ես ահա սուրբ Էջմիածնից եկել եմ ձեր բոլորի ձեռքը համբուրելու, որ փրկէք հայրենիքը... փրկէք ձեր պատիւը, հայի՛ պատիւը .....»   

Հայրենասէր հոգեւորականներու ներշնչումով մեր ժողովուրդը միշտ ալ- Ղեւոնդ Երէցէն սկսեալ - մեծ հաւատքով պայքարած է, միշտ ալ հաւատալով, որ երբ «ելք ու ճար» կը կարծուի որ չէ մնացած, միասնակամ ջանքերով յաղթական դուրս ելած ենք եւ գոյատեւած դարեր շարունակ: Երբ քսանվեցամեայ մեր հայրենիքին անկախութիւնը կը նշենք, յիշենք բոլոր անոնց՝ որոնց թափած արիւնին, նուիրումին, անձնազոհութեան շնորհիւ է որ մեր եռագոյնը այսօր կը ծածանի ոչ միայն Հայաստանի տարածքին, այլ նաեւ Միացեալ ազգերու դրօշներուն շարքին: Իսկ հայրենի հողին գոյութիւնը ապահովելու համար յիշենք նաեւ Վարդգէս Պետրոսեանին խօսքը թէ - “Երկիրը երկու հարեւանով տուն չէ, որ վատ հարեւանի պատճառով ծախես գնաս մի ուրիշ փողոց կամ քաղաք, նոր տուն առնես կպած ապրում ենք ու պիտի՛ ապրենք մինչեւ Ահեղ Դատաստան։”

Ողջոյն բոլոր անոնց՝ որոնք հաւատքով սկսան անկախութեան պայքարը:

Բիւր յարգանք եւ երախտագիտութիւն բոլոր անոնց որոնք ջանք չեն խնայեր հայրենի հողին ծաղկման ու անկախութեան գոյատեւման:

Ազատ հայրենիքի քաղաքացի մեր քոյր եղբայրներուն միանալով կը մաղթենք որ սփիւռքի բոլոր տարածքներէն Սարտարապատի զանգակներուն հետ մեր հոգիներէն ներս ղօղանջեն լաւատեսութիւնն ու նուիրումի ոգին ապահովելու յաղթական երթը մեր ԱԶԱՏ ԱՆԿԱԽ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ:

Զարմինէ Գ․ Պօղոսեան

2017-September

Օրագրութիւն մը... Կաղանչէքի փոխարէն-2013- by Zarmine Bohgosian

 

Օրագրութիւն մը... Կաղանչէքի փոխարէն

Written- 2013

             «Կեանքի մեծագոյն յաղթանակը ոչ թէ բնաւ չձախողելուն մէջն է, այլ՝ իւրաքանչիւր ձախորդութենէն ետք ոտքի կարենալ բարձրանալն է:»  Նիլսըն Մանտելա 

            Տօնական օրերու առթիւ հեռու մօտիկ բարեկամներէ  սկսած են շնորահաւորական քարթեր հասնիլ արդէն: Տասնամեակ մը առաջ շատ աւելի թիւով   կը տեղային անոնք: Համակարգիչը – առաւելութիւն է թէ անպատեհութիւն- շատ նուազեցուց նամակագրական ջերմիկ այդ կապը, երբ մանաւանդ  հաճոյքով կը կարդայինք ենթակային ձեռագրով  գրուած մի քանի անձնական տողեր տպուած քարթին, մաշած-կրկնուած խօսքերուն կողքին:  Շաբաթ մը առաջ  համակարգիչի հասցէիս եկաւ հասաւ շատ հետաքրքրական ի-մակ մը՝ (ի-մէյլ) հեռաւոր ծանօթէ մը, մի քանի նկարներով: Կցուած նկարները ձեռագիր էջեր էին, օրագրութեան տետրակէ մը առնուած: Ղրկողը հայ չէ, իրեն համար անհասկնալի ու անընթեռնելի գրութիւններով լեցուն տետրակէ մը նկարած էր, որ իր կնոջ «նախահայրերուն» կը պատկանէր: Կը խնդրէր որ եթէ կարդալ կարենայի եւ մանաւանդ՝ թարգմանել,  իր կնոջ համար, որ հայկական ծագում ունէր եւ որուն «նախահայրերը» ովկիանոսին անդիէն Միացեալ Նահանգներ եկած էին... ջարդէն ետք ... ամէնէն մեծ անակնկալը եւ յարգի նուէրը պիտի ըլլար:

Օրագիրը կը սկսէր 1929 –ի Փետրուար ամիսէն: Մանակամարդուհի մըն էր որ կը պարծենար իր մեքենագրելու արագութեան վրայ, եւ տեղական թերթին մէջ լոյս տեսած կտրօնը ներառած էր, ուր իր անունը կը յիշուէր թէ առաջնութիւն շահած էր վայրկեանը 46 բառ տպելով. . . բոլոր օտար անուններու շարքին «եան»-ով վերջացող իր մականուն ալ ընդգծուած էր: Իւրաքանչիւր օրուան սիւնակին մէջ կարճ-կտրուկ զուլալ հայերէնով գրուած տողեր էին: Յայտնի էր որ ենթական ոչ միայն ուսեալ մէկն էր, այլ նաեւ՝ անսխալ հայերէն կը գրէր:

            Էջ առ էջ թերթատելով մասնակից դարձայ սիրոյ պատմութեան մը,  որուն նկարագրականը օրէ որ զարգանալով հասած էր ամուսնութեան: Օրիորդ Պերճուհին կը յիշէր հանրակառքին մէջ իր հանդիպումը մի ոմն Պարոն Արշամին հետ, Սիրանոյշ մօրաքոյրին քով երթալ-գալերը, պարտէզին մէջ հանդիպումները... եւլն:  Խտացուած բառերով արձանագրուած զգացումները, երկուքին միջեւ հետզհետէ զարգացող մտերմութիւնը, օրագրի հեղինակին ներքին մտածումները, մտերմիկ պահերուն ամփոփումը, կախման կէտերով վերջացող նախադասութիւններով... ընդհանուր գաղափար մը կու տային ենթակային անձնաւորութեան մասին: Պարոն Արշամին եւ Օրիորդ Պերճուհիին միջեւ Փետրուարին ծլարձակող մտերմութիւնը մինչեւ Յուլիս կը հասնէր ամուսնութեան եւ մեղրալուսնի:

        Մի քանի օր առաջ կրկին նոյն անձէն ի-մակ մը եկաւ յիշեցնելու թէ կարելի՞ է արդեօք Դեկտ. 25-էն առաջ ստանալ օրագիրին թարգմանութիւնը - Անգլերէն անշուշտ: 

«Ծննդեան տօներուն առթիւ ամէնէն յարգի նուէրը պիտի ըլլայ տիկնոջս համար...» կը շեշտէր երկտողը ... «Ան հայկական ծագում ունի, բայց երրորդ սերունդ ամերիկացի է եւ... բնականաբար Հայերէն չի կրնար կարդալ կամ խօսիլ, բայց գիտեմ թէ ամէնէն յարգի կաղանդի նուէրը տուած պիտի ըլլամ իրեն.....»

         Հայկական ծագում ունեցող այս տիկնոջ տրուելիք «Ամէնէն յարգի նուէրը» կրնայի՞ զլանալ....այն ալ տօնական այս օրերուն...

         Այս պարտականութեան տրուելիք ժամանակէն աւելի զիս մտածմունքներու մէջ թաղեց այդ «Ամէնէն յարգի նուէր» արտայայտութիւնը:

      Ուրեմն այս օրերուն կը գտնուի՛ն մարդիկ որ կրնան ուրախանալ առանց մեծաքանակ գումար պահանջող նուէրներ ստանալու: Ծնողներ կան, որ նուազագոյնը 200-էն 500  կամ նոյնիսկ աւելի տոլար կը տրամադրեն կաղանդի նուէրներով ուրախացնելու իրենց իւրաքանչիւր զաւակը:

    Կա՛ր ժամանակ  մը երբ մենք կ՛ուրախանայինք եւ մանաւանդ՝ գոհ կ՛ըլլայինք երբ մեծ հայրիկը, հօրեղբայրը եւ կամ մօրեղբայր մը մեզի այցելէր,  գրկէր մեզ եւ մեր ականջին փաղաքշական խօսքեր մրմնջելով 25 ղրուշ մը կամ շատ-շատ մէկ կամ երկու  դահեկան մը զետէղէր մեր ափին  մէջ: Արդէն դար մը ետին մնացած է զոյգ մը գուլպայով կամ մի քանի նարինջ, խնձոր, ընկոյզ ծրարելով պատանի մը իր անուան տօնին կամ տարեդարձին առթիւ շնորհաւորելով ուրախացնելու շրջանը:

        Եթէ իմ մի քանի ժամուայ աշխատանքս յարգի նուէր մը փոխանցած ըլլալու պիտի ծառայէ, ուրեմն իւրաքանչիւրը մեզմէ քանի-քանի՜ անձեր կրնայ ուրախացնել իր մէկ արարքով, ժամանակ տրամադրելու պատրաստակամութեամբ եւ.. այդ մխսուելիք տոլարները խնայելով ա՛լ աւելի կարեւոր տեղեր յատկացնելու:

       Մէջս զօրաւոր փափաք մը արթնցաւ այդ «գլուխ-գովողներուն»  կաղանդչէքի համար տոլար մսխողներուն եւ իրենց նմաններուն հետ դէմ առ դէմ հանդիպելու,  այդ գումարները մէկ զաւակի համար ծախսելու փոխարէն ըսելու թէ այդ տոլարները ի՜նչ հրաշքներ կրնան գործել ... եթէ...աւելի կարեւոր տեղեր յատկացնելու գիտակցութիւնը ունենայինք ...

      Պահ մը շուարած մնացի: Բայց ո՞ր մէկ կարեւորութենէն սկսիլ:  Քաղաքացիական  թէ  ազգային պարտաւորութիւններով մեր նամակատուփերը կը խճողուին նուիրատուութիւն խնդրող ծրարներով: Ամերիկայի բնիկ հնդիկներու դպրոցականներուն օգնութեան ֆոնտ, ամերիկեան բանակին ծառայած եւ «տուն» վերադարձած վիրաւորներուն, հոգեկան թէ ֆիզիքական հաշմանդամներու ֆոնտին, սրտային հիւանդներու ֆոնտին, շաքարախտի, քաղցկեղի ուսումնասիրութեան ֆոնտին, քաղցկեղով տառապող մանուկներու հիւանդանոցի ֆոնտին......

          Հապա՞ հայ թերթերը, դպրոցները, հեղինակները, եկեղեցիները,  կազմակերպութիւնները, առանց մեկենասի անտիպ մնացած հայերէն գիրքերու շարանը .... մեր նոր օրերու կրկնակի ցա ՞ւը.......... Հայրենիքէն Հալէպ երկարող անյետաձգելի հարցերը՞՞................

          Հալէ ՞պ  ըսի: Հիւրասէր, գրկաբաց հիւրընկալող հալէպահայուն օգնութեան կանչերը երկինք կը հասնին այսօր... բաւարար լսող կա՞յ միթէ :

          Ո՛չ, երազ չէ՛ Երազային Հալէպէն եկող կանչը... անյապաղ օգնութիւն կը խնդրուի:

         Այն վարժարանը ուր ուսուցչական ասպարէզի իմ առաջին քայլերս սկսած էին ... ի հեճուկս երեք տարիէ տիրող անբացատրելիօրէն վայրագ պայմաններուն, այսօր ունի 500 աշակերտ, որոնց 300-ին ծնողքը ի վիճակի չէ կրթաթոշակ վճառելու: Ուսուցչական կազմ, տնօրէնութիւն թէ հոգաբարձութիւն հերոսաբար կը շարունակեն դպրոցը բաց պահել եւ մանուկ հոգիները ներշնչել գալիքին յոյսով գրեթէ երեք տարիէ  ի վեր: Եւ դեռ .. քանի-քանի՜ նման դպրոցներ կան հալէպահայութեան առօրեային վիճակուած մաշեցնող տառապանքով գոյատեւելու:

          Բայց … ո՞ւր են այս կամ այն տոլար  ունեցողները: Ինչո՞ւ չկարենանք մեր ազգին համար կարեւորագոյն պահանջքը զանազանել եւ օգնութեան հասնիլ:

          Ինչո՞ւ ցիրուցան ըլլան մեր հայակարօտ զաւակները.. մէկ կամ երկու սերունդ կորսնցնելէ ետք հայատառ գրութիւնները թարգմանող փնտռելո՞ւ համար աշխարհի չորս անկիւններէն...

          Դարերու ընթացքին մեր ազգին գլխուն միշտ ալ կրակ տեղացած է, մեզ ցրուելո՛ւ ու բաժնելու ջանքով: Ճանչնա՛նք մեր ազգին այսօրուա՛ն համար կարեւորն ու կարեւորագոյնը՝ ի հաշիւ առողջ գոյատեւման:

       Այս բոլորին մէջէն նորոգ հանգուցեալ Հարաւային Ափրիկէի նախկին նախագահ Նիլսըն Մանտելային ըսածին պէս կարեւորը այս բոլոր ձախորդութիւններէն ետք «ոտքի  կարենալ բարձրանալն է...» ...ԱԶԳՈՎԻ՛Ն:

Մեր շուրջը բոլոր, ամէ՛ն կողմէ արդէն Ծննդեան տօներու մասին կը խօսին: Ձայնասփիւռէն թէ հեռատեսիլէն կը նուագուին ծննդեան տօներու վերաբերեալ երգերը ու կը խօսուին ճաշատեսակներու մասին:   Վաճառատուներու ցուցափեղկերէն մինչեւ փողոցներու լոյսերը տօնական շլացուցիչ գոյներով կը լուսաւորուին: Ամէն կողմէ կը սկսի լսուիլ «Հէփի Հալիտէյզ» մը, որ կամայ-ակամայ ընդունուած է՝ իբրեւ թէ ամէն տեսակի կրօնքներու հաւատացողներուն զգացումները յարգելու համար:  Մինչ ամենուրեք եսասիրութեան, կրօնամոլութեան, քաղաքականութեան ու շահամոլութեան խելագար արարքներու զոհ կ՛երթան հազարաւոր անմեղ հոգիներ:

        1929-ի հայատառ օրագիրը կաղանդչէքի վերածող գաղափարէն կու գամ կը հասնիմ 2014-ի սեմին....  85 տարի ետք՝ այսօրուա՛ն:  Թելադրելու եւ  խնդրելով   արթնութեան հրաւիրելու-  

             -Ձեր կաղանդչէքերը արժեւորե՛լ գիտցէք......  եւ  

         Ա՜՜՜խ, մի՛ թողուք, որ ծոռս կամ իր սերունդէն ոեւէ մէկը օր մը ըսէ թէ  միայն «Ծագումով Հայ  է» եւ հայերէն կարդացող մը կը փնտռէ այս գրութիւնը թարգմանելու համար......:

                                                                                                         Զարմինէ  Գ. Պօղոսեան

                                                                                Նիւ Եորք, Դեկտեմբեր 10, 2013