April 1- Holidays in April and Aintab herosamard 1920-Zarmine Boghosian

 2019- Ապրիլին գրուած - Սրբոց Նահատակաց Հայց․ եկեղեցւոյ ՆԱՐԵԿ Ամսաթերթին համար

ԱՊՐԻԼ ՄԷԿ, ՎԵՐԱԾՆՈՒՆԴ, ԾԱՂԿԱԶԱՐԴ,

ՀՐԱՇԱԼԻ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ

Ապրիլ ՄԷԿ-ը Նախակրթարանի գրասեղաններէն մեզի կը յուշէ մեր անմեղ սուտ-կատակները, զիրար խաբելու «թաշկինակդ ինկած է» ըսելով. .. եւ յետոյ յաղթականօրէն «Ապրիլ ՄԷ՜՜Կ» պոռալու յիշատակները: Այս տեսակ անմեղ կատակով «խաբելու» խաղը հին ժամանակներէն 1500-ական թուականներէն կու գայ: Բայց ամէնէն նշանաւոր եւ բաւական լուրջ կատակ-սուտը կը յիշուի 1957-ի Ապրիլ մէկին (April 1, 1957 by the BBC, reported on its news program Panorama-BBC: Spaghetti-Harvest in Ticino), երբ հեղինակաւոր Լոնտոնի Պի-Պի-Սի լուրերէն կը յայտարարուէր որ Զուեցերիոյ մէջ ծառերէն սպիկէթի-մաքարոնի կը բուսնէր եւ տանտիկիններ չէին հասցնէր զանոնք քաղելու եւ պահելու. . .

Որքան որ Ապրիլ Մէկը զուարճանալու, անմեղ չարութեան եւ կատակներով «խաբելու» օր է, Ապրիլ ամիսը վերածնունդի ու գարնանային ծաղկումի ամիս կը խորհրդանշէ, նոր սերունդը պէտք չէ մոռնայ Հայոց եղեռնի պատմութեան հետ ինքնապաշտպանութեան հերոսական այն պայքարները, որ հայ ժողովուրդը տարած է պատմական Հայաստանի քաղաքներու մէջ, ինչպէս՝ Զէյթունի, Մուսա Տաղի, Շապին-Գարահիսարի, Ուրֆայի եւ Այնթապի մէջ: Այս ամիս յատկապէս պէտք չէ մոռնանք 1920 Ապրիլ 1-ի Այնթապի հերոսական գոյամարտը, եւ Ապրիլ 24-ը:

Տօնական օրերու շարքին յիշենք որ այս տարի Կիրակի՝ Ապրիլ 14-ին Ծաղկազարդ է: Արմաւենեաց Կիրակի՝ որ կը յիշատակէ Յիսուս Քրիստոսի յաղթական մուտքը Երուսաղէմ, երբ ան Բեթանիայէն կու գար եւ կը դիմաւորուէր Ձիթենիի եւ Արմաւենիի ճիւղերով: Այս Կիրակիին կը յաջորդէ Աւագ Շաբաթը: Աւագ Երկուշաբթին Մաքրագործման Օր կը նկատուի քանի որ այդ օր Յիսուս գաւազան մը ձեռքին տաճարէն դուրս քշեց բոլոր վաճառականներն ու գնում կատարողները: Աւագ Երեքշաբթի օր Յիսուս կարեւոր պատգամ մը կու տայ ժողովուրդին- ՏԱՍԸ Կոյսերու Առակը պատմելով, որ յաճախ կը բեմականացուի մեր եկեղեցիներէն ներս Հայ դպրոցի աշակերտներուն մասնակցութեամբ երեկոյեան արարողութեան ընթացքին: Աւագ Չորեքշաբթին համեմատաբար աւելի պարզ է կրօնական արարողութեանց տեսակէտէն: Սակայն Աւագ Հինգշաբթին կը հասնի իր ամէնէն ճոխ իրար յաջորդող արարողութիւններով: Անոնցմէ մին՝ ՈՏՆԼՈՒԱՆ է, դաստիարակիչ այս արարողութիւնը որ Յիսուս Մեծութեան մէջ Խոնարհութեան դաս կու տայ իր աշակերտներուն ոտքերը լուալով:

Վերջին ընթրիքին արարողութեան կը յաջորդէ ՀՍԿՈՒՄ-ը, Յիսուսի կալանաւորումն ու հարցաքննութիւնը: Աւագ Ուրբաթը խաչելութեան եւ թաղման կարգով կը յիշուի: Իսկ Աւագ Շաբաթ՝ Խթում-Ճրագալոյց է: Երկար պահեցողութենէ ետք երեկոյեան կը կատարուին Սուրբ Գրային ընթերցումներ, որուն կը յաջորդէ հանդիսաւոր Ս. Պատարագ:

Կիրակի Ապրիլ 21-ին Ս. Յարութեան Տօնն է: Հայ եկեղեցւոյ հինգ գլխաւոր

տաղաւարներէն ամէնէն շատ ժողովրդականութիւն շահած տօնն է: Տօ՛նն է Ս. Յարութեան Յիսուս Փրկիչին: Այս տաղաւարին թուականը շարժական է եւ կրնայ հանդիպիլ Մարտ 22-էն մինչեւ Ապրիլ 25 եւ որ կը ճշդուի նկատի առնելով գարնանամուտին – Մարտ 21-էն ետք եկող լուսնի լրումը: Այսինքն՝ կը տարուբերի առաւելագոյն 35 օրուայ տարբերութեամբ: Այս տօնին առթիւ կը շնորհաւորենք բոլոր Յարութիւն, Յարութ, Արթին անուն կրողները: Զիրար կ’ողջունենք ըսելով՝ ՔՐԻՍՏՈՍ ՅԱՐԵԱՒ Ի ՄԵՌԵԼՈՑ, ՕՐՀՆԵԱԼ Է ՅԱՐՈՒԹԻՒՆՆ ՔՐԻՍՏՈՍԻ:

Զատկուայ աւանդութիւններէն է տուներէն ներս անպայմանօրէն Կարմիր Հաւկիթ ներկելը, հաւկթախաղեր կազմակերպելը:

Զատկուան յաջորդող օրերուն- Չորեքշաբթի՝ Ապրիլ 24-ին- կը յիշենք մեր Ամենայն Հայոց Սրբադասուած Նահատակները: 1915-ի եղեռնը ոչ միայն մեր Պատմական Հայաստանի բնակիչ-հայ ժողովուրդէն խլեց աւելի քան մէկ ու կէս միլիոն հայոց կեանքը, այլեւ կործանեց, իւրացուց, քանդեց մեր դարաւոր ազգային հարստութիւնները, մշակութային կեդրոնները, մեր վանքերն ու եկեղեցիները- (եւ. . . տակաւին կը շարունակուին կործանում- քանդումները):

1915-թուականը համայն հայութեան եւ աշխարհի համար կը մնայ անմոռանալի թուական մը: Ահաւասիկ գեղեցիկ բանաստեղծութիւն մը Սիլվա Կապուտիկեանի թարգմանութեամբ թէ ինչ կը նշանակէ այդ թուականը նոյնիսկ ոչ-հայ բանաստեղծի մը համար-

ԻՄ ԾՆՆԴԵԱՆ ԹԻՒԸ

Ասք Բարեկամութեան - Միքայէլ Մատուսովսկի

Թարգմ. Սիլվա Կապուտիկեան

Սկզբում գլխի չէի ընկել ես,

Երկար տարիներ՝ անգիտակ դաւին,

Գրում էի իմ թղթերում պէս-պէս,

Թէ ծնուել եմ ես ՏԱՍՆԸՀԻՆԳ թուին:

Ծնուել եմ խուլ, հեռաւոր մի տեղ,

Ծնուել եմ, երբ ձեզ՝ արեան մէջ սուզել,

Դժնի մի Թալէաթ կամ Ջեվտէթ մի բէյ

Երկրի երեսից ջնջել է ուզել:

Երբ Գողգոթա են քայլել՝ թոյլ ու մերկ

Ծերեր, մանուկներ՝ խաչերը ուսած,

Երբ Արաբական անապատով մէկ

Օդում կանգնել է աղեկէզ մի լաց:

Ես ուշ իմացայ ձեր խինդ ու ցաւին,

Հիմա ձեր բախտը՝ իմ բախտն է նաեւ,

Ներեցէ՛ք դուք ինձ, ներէ՛ք ինձ ՀԱՅԵ՛Ր,

Որ ծնուել եմ ես Տասնըհինգ թուին:

ՅԳ- Ապրիլեան Եղեռնին նուիրուած յուշարձաններ կան աշխարհի գրեթէ բոլոր հայահոծ գաղութներու մէջ- Հարաւային Ամերիկայէն մինչեւ Երեւանի Ծիծեռնակաբերդը:

Վարի նկարը Հալէպի գերեզմանատան մէջ գտնուող Ապրիլ Մէկ-ի Այնթապի Հերոսամարտին նուիրուած յուշարձանն է: (Նկարին վարի ձեռագիրը իմ գործս է)- իսկ միւս նկարը Տէր -Զօրի Յուշարձան -մատուռէն մաս մը -- Գործ՝ Սարգիս Պալմանուկեանին

Զարմինէ Պօղոսեան

All reactions:

7You, Salpie Tamzarian Manoukian, Harout Topjian and 4 others

2018-May 28-centennial of first independant Armenia-Zarmine K Boghosian reflections for NARREC

 Սարդարապատի Ճակատամարտը- ՆԱՐԵԿԻ համար Գրեց՝ Զարմինէ Գ․Պօղոսեան

2018--- Zarminé K Boghosian

–With Battle of Sardarabad let us honor the memory of: Generals Nazarbekian & Zoravar Antranik, Bishop Karekin Hovsepiants, (Later Catholicos of Cilicia), Catholicos Kevork IV and thousands of Armenians young and old, men and women.

First Armenian Independence was declared on May 28, 1918

Դարերու ընթացքին մեր մայրերը իրենց կաթին հետ հայրենասիրութիւն դիեցուցած են իրենց զաւակներուն: Հայ ժողովուրդը ազատու- թեան երազով ինչ-ինչ պայքարներ մղած է, անհամար զոհեր տալով: Հայ բանաստեղծները երգեր յօրինած են ժողովուրդը արթնցնելու:100+ տարի տարբերութեամբ կարդանք երկու տարբեր գործեր` Գամառ Գաթիպայէն եւ Պարոյր Սեւակէն:

Raphael Patkanian (also known as Kamar Katiba; Armenian: Ռափայէլ Պատկանեան+, Doni Rostov-Russia in 1830, his father and grandfather had been known for their poetic gifts. While at the University of Moscow, he created a literary club for his Armenian students and from initials of their names formed his own pen-name of: Kamar Katiba Գամառ-Քաթիպա.

Մայիս 28-ը Հայ ժողովուրդին համար նշանակալից օր մըն է:

Ամենուրեք մեծ շուքով կը տօնուի Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան ԴԱՐԱԴԱՐՁԸ-Մայիս 28, 1918-2018: Այդ օրերուն բազմահարիւր հայորդիներ ուխտագնացութեան պէս ներկայ պիտի ըլլան Հայաստանի մէջ տեղի ունենալիք տօնակատարութեանց:

Անձկալից սպասումներէ եւ անհամար զոհաբերութիւններէն ետք, հաւաքական ճիգերով ձեռք-բերուած հպարտառիթ յաղթանակի տօնն է:

Հայ ժողովուրդին ճակատագրական մէկ հանգրուանի տօնախմբութիւնն է այս, որ դարերէ ի վեր անկախութիւն կորսնցուցած Հայը իր հողին վրայ պետութիւն կը հռչակէր: Սարտարապատը վկա՛յ, եւ Պարոյր Սեւակի ներշնչող տողերը-

Երբ չի մնում ելք ու ճար, Խենթերն են գտնում հնար:

Այսպէս ծագեց արեգակեց, Սարտարապատի մարտը մեծ:

Զանգե՜՜ր , ղօղանջէ՛ք, Սրբազան քաջերին կանչէք

Այս արդար պատից:

Սերունդներ դուք ձեզ ճանաչէք—Սարդարապատից:

Հոս կ՛արժէ անգամ մը եւս յիշել պատմական եղելութիւն մը որ պատահած էր Սարտարապատի 1918-ի հերոսամարտի նախօրեակին: Այդ օրերուն Էջմիածնի Ճեմարանի տեսուչ - ապա Կիլիկեան Թեմի Գարեգին Ա. Կաթողիկոս - Շնորհազարդ Գարեգին Եպս. Յովսէփեանց Էջմիածնէն ուղղակի կ՛երթայ Սարտարապատ եւ հոգեպէս ընկճուած ժողովուրդին կը դիմէ իր բոցավառ խօսքերով- «Հայ ժողովուրդը օրհասական կռիւներ շատ է ունեցել եւ միշտ էլ ելք է գտել ու փրկել իրեն: Ե՞լքը, եղել է անձնազոհ հերոսութիւնը: Հայրենակիցներ, եղբայրներ եւ որդիներ- հին դարերում, երբ հայոց զօրքը պատրաստւում էր գնալ թշնամու դէմ- նրա հրամանտարները գալիս էին Էջմիածին, կաթողիկոսի մօտ՝ նրա աջը համբուրելու եւ օրհնութիւն ստանալու: Բայց այս անգամ վտանգն այնքան մե՜ծ է ե՛ւ ահաւոր, որ ես ահա Սուրբ Էջմիածնից եկել եմ ձեր բոլորի ձեռքը համբուրելու, որ փրկէք հայրենիքը... փրկէք ձեր պատիւը, հայի՛ պատիւը .....» ... եւ բոլոր եկեղեցիներուն զանգերը հնչեցնել տալով Հայ ժողովուրդին քաջութիւն կու տայ դուրս ելլելու իրենց տուներէն եւ յանուն Հայրենիքի պայքարելու: Մահ-ու-կենաց պայքար էր արդարեւ: Եւ... Հայ ժողովուրդը միս-մինակ թշնամիին առաջ էր:

Երեք ճակատներու վրայ ռազմավարական դասաւորումով կ՛առաջնորդուին հայ խմբակները: Սարտարապատի ճակատամարտի ղեկավարն էր՝ Զօրավար Դանիէլ Բեկ Փիրումեան, Բաշ-Ապարանի հրամանատարն էր՝ Դրաստամատ Կանայեան- Դրօ, Ղարաքիլիսայի զօրավարն էր-Թովմաս Նազարբէգեան:

Ահաւասիկ պատմական իրականութիւնը այն յաղթանակին, որ թշնամին վանելով Հայ ժողովուրդը կրցաւ ԱՆԿԱԽՈՒԹԻՒՆ հռչակել, առաջին հանրապետութիւնը հիմնել:

ՍՐԲԱԶԱՆ ԽԵՆԹԵՐՈՒ, Անձնազոհ ու Գիտակի՛ց ղեկավարներու առաջնորդութեամբ եւ հայրենասէ՛ր հոգեւորականներու ներշնչումով համայն հայ ժողովուրդը բռնցքուած եւ մեծ հաւատքով պայքարած է, քաջ գիտնալով թէ երբ «ելք ու ճար» կը կարծուի որ չէր մնացած, միասնակամ ջանքերով յաղթական դուրս կարելի՛ է ելլել եւ գոյատեւել դարեր շարունակ:

Ժագ Յակոբեանի կուռ խօսքերով՝

Ամենաքաջ ձեռքերն էին- Հաւատացէք-

Որ մրրիկի պէս աւլեցին

Ներխուժողներն Հայաստանի:

Տէր Աստուծոյ ձեռքերն էին, Որ- հաւատացէ՛ք-

Յաւերժակուռ կոթողեցին – Սարդարապա՛տն Հայաստանին:

Ահա թէ ուր կը կեդրոնանայ Մայիս 28-ի եւ Սարդարապատի ՈԳԻՆ:

ZKB- New York, Մայիս 28, 2018

Armenian Page From Zarmine- NARREC monthly- January 1, 2022

 My Armenian Page - Contribution to NARREC Monthly- January 1, 2022

, 2022

2

2021-November 1, Armenian Page for NARREC Monthly

 

2020-THanksgiving Salute-NARREC-by Zarmine Boghosian

 

ՆՈՅԵՄԲԵՐԸ՝ ՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԸԼԼԱԼՈՒ ՅԻՇԵՑՈՒՄԻ ՏՕՆ

            Ժողովրդական առածը կ՛ըսէ թէ «Եթէ ոսկի մը պարտական ես կրնաս վճառելով ազատիլ պարտական ըլլալու զգացումէն, սակայն՝ հոգեպէս յաւիտեան պարտական կը մնանք անոնց հանդէպ, որ ազնիւ վերաբերմունք ունեցած են մեզի հանդէպ»։

Երախտագիտութիւն, երախտապարտ ըլլալ ու մանաւանդ ՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ըլլալով անմիջապես արտայայտուիլ կարենալը մարդ արարածին մօտ յատուկ նկարագրի տէր ըլլալու լաւագոյն ապացոյցն է։

Մեր շուրջը յաճախ ականջալուր կ՛ըլլանք «մէկ հատ դառնալով- շնորհակալ եմ- մըն ալ չըսաւ․․» արտայայտութիւններու: Սակայն, կը հիանանք երբ մարդիկ մեր շուրջը շնորհակալութիւն յայտնելու ժեստը իւրացուցած են,  իրենց անձով կը մարմնացնեն խոնարհութեան եւ հասկացողութեան վեհագոյն օրինակը։ Ամերիկացի հեղինակ Ալիս Ուոքըր կ՛ըսէ թէ «Շնորհակալ եմ»  կարենալ ըսելը լաւագոյն աղօթքն է, որ մարդ արարածը կրնայ բարձրաձայն արտասանել։

Որքան կարեւոր է փոքր տարիքէն մեր զաւակներուն սորվեցնել շնորհակալ ըլլալ ամէնէն փոքր նուէրին կամ նոյնիսկ մէկ քաջալերական խօսքին համար։  

Այս ամիս Երկուշաբթի՝  Նոյ․ 11-ին Վեթերաններու յարգանքի օրն է։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտը – Զինադադար- հրադադարը նշող թուականն է այդ, որ 1954-էն սկսեալ աւանդութիւն դարձած է Միացեալ Նահանգներու մէջ յիշել, յարգել բոլոր պատերազմ-ներու ընթացքին զոհուած զինուորները-ե՛ւ Վեթերանները։ Բոլոր անոնց՝ որոնք հայրենիքի պաշտպանութեան եւ մեր մարդկային իրաւունքները ապահովելու համար իրենց կեանքը զոհած են։ Կը խոնարհինք անոնց յիշատակին առաջ եւ մեր երախտագիտութիւնը կը յայտնենք բոլոր անոնց՝ որոնք կ՛ապրին, կը գոյատեւեն պատերազմներու ընթացքին իրենց կորուստներն ու ապրուած արհաւիրքը ամէն օր յիշելով։

Ամէնօրեայ մեր կեանքին վազվզուքին մէջ շատ յաճախ կը մոռնանք մեր առօրեային ամէնէն կարեւոր բաները, եւ յիշեցումի կը սպասենք կարծես որպէսզի պահ մը կանգ առնենք, գոհութեան զգացումով շնոր-հակալ եւ երախտապարտ ըլլալու մեզի ընծայուած բարիքներուն համար։ Ահա այդ օրն է Գոհաբանութեան Օրը, որ այս տարի Հինգ․ Նոյեմբեր 28-ին է, ինչպէս միշտ՝ ամսուան չորրորդ Հինգշաբթիին կը նշուի։ 

Եկէք ամփոփուինք Նոյեմբերի առաջին օրէն իսկ, վերյիշելու տարուան սկիզբէն սկսեալ բոլոր պատահածները, շնորհակալ ըլլանք բոլոր այն բարիքներուն համար որ մենք վայելած ենք ե՛ւ կը վայելենք– ըլլայ վերուստ շնորհուած կամ մեր շրջապատէն մեզի հասած։ Մէկ առ մէկ թուենք, յիշենք հրաշալի անհամար այն պահերը որ վայելած ենք մեր սիրելիներուն հետ, յիշենք կորուստը մեր անվերադարձ սիրելիներուն եւ շնորհակալ ըլլանք բոլոր այն բարի յուշերուն որ մեզի ընծայած են, մեր կեանքը հարստացնելով։

Այս առթիւ անձնապէս իմ երախտագիտութիւնս կը յայտնեմ Նիւ Եորք-Նիւ Ճըրզիի իմ բոլոր բարեկամներուս, յատկապէս ՍՐԲՈՑ ՆԱՀԱ-ԱԿԱՑ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՄԵԾ ընտանիքին, Եկեղեցւոյ եւ երեք վարժարաննե-ու պատասխանատու մարմիններուն եւ ընտանիքներուն՝ անցնող երե-սուն տարիներու ընթացքին առօրեաս եւ կեանքս իմաստաւորող եւ հարստացնող իրենց ներկայութեան համար։ Շատ հեռու չեմ տեղափոխ-ւած, Ֆիլատելֆիա քաղաքէն ձեր բոլորին կը մաղթեմ ընտանեկան երջանիկ յիշատակներով լեցուն բոյն, յաջողութիւն՝ ձեր անհատական եւ ընտանեկան երազներուն։

Որքան ալ աշխարհագրականօրէն հեռու ըլլամ ձեզմէ, կը խոստա-նամ ամէն ամիս այս էջը ձեզի հասցնել – այնքան ատեն որ ընթերցող եւ հետաքրքրուողներ կան։

Եկէ՛ք այսօր մինչեւ յաջորդ Նոյեմբեր

Ապրուած օրերէն ետք այս հրաշալի                     ՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԵՄ  ԸՍԵՆՔ

Անպայման յիշենք անցած պահերը

Արժեւորենք անվերադարձ յիշատակները

Յարգենք՝ եւ հազար փառք տալով

Ըսենք ՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԵՆՔ բոլոր անոնց՝

Որ կը պահպանեն Եկեղեցիները մեր

Հոգատար են Հայ Դպրոցին ու մանուկին

Կրթութեան Օճախը սուրբ պահողին:

Եւ վերստին յիշենք այսօր թէ՝

Գոհաբանութեան Օրը ՄԷԿ օր է

Սակայն՝ շնորհակալութիւն յայտնելը

Տասնըերկու ամիս՝ տարին բոլոր է:

ՈՒՐԱԽ ԳՈՀԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆ ՕՐ *  HAPPY THANKSGIVING Զարմինէ Պօղոսեան – Springfield, PA

NARREC_Armenian Page by Zarmine Boghosian_June 1, 2021

 

ՅՈՒՆԻՍԸ  ․․․ ԱՐԵՒ ՈՒ ԼՈՅՍԸ ՄԵՐ ՏԱՆ - ՀԱՅՐԵՐՈՒ ՏՕՆ

 

Աստուած ըսաւ ․ «Լոյս ըլլայ» ու լոյս եղաւ։ Աստուած տեսաւ որ  լոյսը բարի է ու Աստուած լոյսը խաւարէն զատեց Աստուած լոյսին անունը Ցորեկ եւ խաւարին անունը Գիշեր դրաւ։ Աստուած երկու մեծ լուսաւորներ ըրաւ։ Մեծ լուսաւորը ցորեկուան իշխելու համար(Արեւ) ու պզտիկ լուսաւորը (Լուսին )գիշերուան իշխելու համար։ Ծննդոց 1։4 

Առաւօտ լուսոյ ․․․

Արեգակն արդար․․․․

Առ իս լոյս ծագեա․․․

            Ներսէս Շնորհալիի դասական, շատ իմաստալից եւ սքանչելի, այբենական կարգով գրուած վերոյիշեալ բանաստեղծութեան առաջին վեց համարները երգելով կը բացուէր մեր դպրոցական օրերու իւրաքանչեիւր առաւօտը։ Մեր ուսուցիչները կը բացատրէին, որ ամէն առաւօտ Աստուծմէ կը խնդրենք, որ առաւօտեան ԱՐԵԳԱԿ-ԱՐԵՒ-ին հետ լոյս ծագի մեր վրան։ Լոյսը՝ խորհրդանիշը գիտութեան եւ իմաստութեան։

Արեւի պաշտամունքը- կամ երկրպագութիւնը նախաքրիստոնէական շրջաններէն սկսած՝ գրեթէ բոլոր մշակոյթներու մէջ ընգրկուած է որպէս մութը-չարը վանող ուժ եւ զօրութիւն բաշխող։ Այդ ժամանակներուն գրեթէ բոլոր աստուածները ունէին արեւի նման յատկութիւններ։

Հին Հայկական դիցաբանութեան համաձայն Միհրը լոյսի եւ ներդաշնակութեան աստուածն էր, նաեւ ճշմարտութեան աստուածը որ Արամազդի որդին կը համարուի։

Միհրի պաշտամունքը կեդրոնացած էր պատմական Հայաստանի Դերջան շրջանին մէջ։ Միհրին նուիրուած տաճարը վերափոխուած է Բագարիչ գիւղին մէջ,

(Սողոմոն Թէհլիրեանի ծննդավայրը), բայց՝  Տրդատ երրորդ արքան քրիստոնէութիւն ընդունելէն ետք քանդուած: Հայաստանի մէջ գտնուող Գառնիի տաճարը, որ վերջին կանգուն հեթանոսական տաճարն է, նուիրուած էր Միհրին՝ նոր հեթանոսները զայն վերաօծեցին Վահագնին։  Միհրը կը կապեն նաեւ առասպելական Առիւծ Մհերին հետ։

Բնիկ ամերիկացի-հնդիկներէն սկսեալ, եգիպտական եւ հռոմէական մշակոյթներու մէջ բացայատ են արեւի պաշտամունքի ծէսերը։ Հիւսիսային ամերիկայի բնիկները նշանաւոր են իրենց «Արեւի Պար»-ով։ Հռոմէացիներուն համար պատմութեան վերջին շրջաններուն արեւի երկրպագութիւնը շատ կարեւոր դարձած էր, այն աստիճան որ շատ մը պատմաբաններ այդ շրջանը բնութագրեցին որպէս «արեւի միաստուածութիւն», կամ մէկ խօսքով՝ արեւի գրեթէ ամբողջական երկրպագութիւն:

            Իսկ քրիստոնէական շրջանէն սկսեալ հոս անպայման յիշենք - Մեծ Պահքի շրջանին ԱՐԵՒԱԳԱԼԻ շարականներէն մին, որ  ի՜նչ թովիչ, ներշնչող յատկութիւն ունի «Լո՜յս արարիչ լուսոյ առաջին լոյս»- շարականին իւրաքանչիւր համարէն ետք կրկնուող տողը- «ի ծագել լուսոյ առաւօտուս, ծագեա ի հոգիս մեր զլոյս քո իմանալի»․․

Անկրկնելի բանաստեղծ՝ Պարոյր Սեւակ, իր բանաստեղծութիւններու շարքով հատոր մը վերնագրած է՝ ԵՂԻՑԻ ԼՈՅՍ – երբ կ՛երգէ ․․․ Լո՛յս, Լո՜յս զուարթ․․ Եւ ոչ թէ լոյս երեկոյի, Ի մտանել արեգական, - Այլ լոյս զուարթ արդար գոյի՝ Շաղաւոտն առաւօտի․․․

            Մեր աւանդական շարք մը մաղթանքները, գնահատանքի խօսքերը-  երբեմն ալ անէծքները- շատ յաճախ արեւի հետ կը կապուին։ «Արեւի պէս փայլուն դէմք ունի»։

Եթէ ընտանիքէն մէկը մահանայ «մնացած արեւը քեզի» կ՛ըսենք։ «Արեւիդ մատաղ ըլլամ» կ՛ըսեն մեծ-մայրերը հասակ առնող իրենց թոռնիկներուն հասակին նայելով։ Երբ տան տղամարդը անժամանակ մահանայ կ՛ըսեն «Տան արեւը խաւարեցաւ»։  Մէկը անիծելու համար կ՛ըսէին «արեւի երես չտեսնես»․․․  եւլն․ 

            Եթէ մէկը շուրջիններուն զարմացնելու համար վերամբարձ, բառարանային բառեր գործածէ կ՛ըսեն «արեւ չտեսած բառեր կը գործածէ»։

            Ժողովրդական առածը կ՛ըսէ «Արեւ մտած տունը բժիշկը գործ չունի»- այսինքն արեւը նաեւ բուժիչ յատկութիւն ունի։ Սակայն, այս օրերուն երբ համավարակի պատճառով մարմնին դիմադրողականութիւնը զօրացնող կարեւոր կենսանիւթ կը համարուի  (Vitamin D) «Տի»ն, արեւին ճառագայթները - միաժամանակ՝  մորթի մասնագէտները կը թելադրեն չափաւորել ուղիղ արեւի ճառագայթներուն տակ մնալը- մորթային քաղցկեղէն խուսափելու համար։

            Հայրենասիրական մեր երգերուն մէջ միշտ յիշուած է Արեւ-Արեգակը, իսկ առաւօտեան արեւածագին հետ բացուող լոյսը՝ գործի անցնելու, պայքարելու որպէս սկիզբ կը համարուի։ Կան Ժողովրդական այլ ասոյթներ  նաեւ, որ շատ հետաքրքրական են-յիշենք մի քանին- 

«Արեւը աղբով չի պղծուիր։ Արեւը վատ տեղն է մար մտել։ Արեւուդ դերձանը կտրի։

Արեւը չծագած՝ ինչե՜ր կը կը ծագին։ Արեգակը չարըխը կը սխմէ, չարըխն ալ ոտքը»։

Հայրենասիրական երգերէն կարելի է քայլերգի ռիթմով յիշել այն երգը որ քաջալերական եւ պայքարի հրաւիրող խօսքեր ունի այսպէս-  Զէյթունցիներու երգին առաջին տողերը-  

            «Արեւ ելաւ Զէյթունցիներ․ դե՛հ ձի հեծնենք, առնենք զէնքեր գնանք յառաջ․․․»

Մաղթենք որ ԱՐԵՒԸ ՄԻՇՏ ՓԱՅԼԻ մեր ժողովուրդի երկնակամարին վրայ եւ․․․

«Լո՜յս արարիչ լուսոյ առաջին լոյսը ծագի մեր վրայ ամէ՛ն օր․․  ծագեա ի հոգիս մեր զլոյս քո իմանալի»․․

Այս Յունիս ամսուն մեր բոլոր դպրոցներէն շրջանաւարտ եղող զաւակները ԱՐԵՒԻ ՊԷՍ ԹՈՂ ՓԱՅԼԻՆ ամենուրեք, ինչ ասպարէզէն ներս որ մուտք գործեն, յատկապէս մեր հայրենիքէն ներս։ Իսկ Հայրերու Տօնին առթիւ յարգանքով եւ երախտագիտութամբ յիշենք եւ մաղթենք որ մեր հայրերուն ԱՐԵՒԸ անպակաս ըլլայ մեր ընտանիքներուն երկնակամարին վրայ։

Հայ ժողովուրդը իր ամէնէն մեծ տիտղոսը ՀԱՅՐԻԿ- բառով շնորհած է ազգանուէր, ժողովրդական ու շատ սիրուած ու յարգուած կրօնապետին, յանձինս՝ Ամենայն Հայոց Հայրապետ՝ Մկրտիչ Խրիմեան Կաթողիկոսին։ Իսկ Մովսէս Խորենացին կը յիշուի որպէս ՊԱՏՄԱՀԱՅՐ։

Այս առթիւ կը շնորհաւորենք բոլոր մեր հոգեւոր Հայրերը, որոնք Խրիմեան Հայրիկի օրինակով կը հետեւին իրենց հօտին հոգեւոր կարիքներուն ու կը հոգան ՀԱՅՐԱԲԱՐ։

Իսկ իւրաքանչիւրիս յարկէն ներս մեր հայրիկներուն Արեւը բնաւ թող չխաւարի, այլ՝ շարունակէ պայծառացնէլ մեր հոգիները։

Դանիէլ Վարուժանի տողերէն փոխ առնելով ըսենք՝

Հա՛յր իմ, օրհնէ՛, դողդոջ ձեռքերդ գլխուս դիր,

Թող մատներէդ կաթի վար

Աղօթքդ՝ եկած հոգւոյդ պայծառ խորանէն։

Զարմինէ Պօղոսեան- Springfield, PA, Յունիս 1, 2021