Souren Danelian,Prof, Spurk Center,Yerevan,Armenia,About Zarmine Book,Azezen,Ameriga,2021

 

ՈՒՍՈՒՑՉԻ ԵՒ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏԻ ՍԻՐՈՅ ԴԱՇԻՆՔԸ

ՍՈՒՐԷՆ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ 14 Մարտ, 2021, Երեւան

 

            Բոլորովին էլ անծանօթ անուն չէ Զարմինէ Պօղոսեանը Սփիւռքի կրթական մի[1]ջօրէականներում: Նրա անուանը ընթերցողը կարող է հանդիպել Սփիւռքի տարբեր պարբերականներում: Կ’ուզենայինք արձանագրել մեր տպաւորութեամբ ոչ երկրորդական մի հանգամանք. հիւրընկալութիւնը, որ վայելում է Զարմինէ Պօղոսեանը հայկական մամուլի էջերում՝ պոլսահայ «Մարմարա»ից ու «Ժամանակ»ից մինչեւ լիբանանահայ «Շիրակ» ու «Զարթօնք», մինչեւ ամերիկահայ «Հայրենիք», «Նոր կեանք» ու «Պայքար», արդէն իսկ գնահատական է, վստահութեան գիր: Սուրիական հայաշունչ գիւղաքաղաք Ազէզից մինչեւ Նիւ Եորք, մինչեւ ամերի[1]կեան հեռաւոր ափեր ձգուող մտաւորական-մանկավարժի, մշակութային գործչի կարեւոր առաքելութիւնը Սփիւռքի դժուարին պայմաններում հայերէնին ու գրա[1]կանութեանը ծառայելու աներկբայ ընթացքն է՝ իբրեւ դաստիարակ ու իբրեւ հայ գրի ու մշակոյթի «արթուն պահակ», ինչպէս մի այլ առիթով ձեւակերպել է ինքը: Այստեղ պատշաճ պիտի գային Դանիէլ Վարուժանի խօսքերը.

Դաստիարակն է:.........................

Ձայնն այստեղէն, լոյսէն կու գայ:

Բառը կ’ելլէ, թըռիչներուն վրայ հուր կայ.

Զայն կ’արձակեն իրենց բոյնէն գիրքն ու կեանք:

Եւ դա յիսուն եւ աւելի տարիներ՝ իբրեւ նուիրումի ու զոհաբերութեան արտայայտութիւն, Սփիւռքի ու հայ մանուկի անմիջական կապի վկայութիւն՝ «զգուշաւոր հպումներով»: Զարմինէ Պօղոսեանը մեր բարդ ու դժուարին ժամանակների կապաւորն է, եւ իր մէջ ամփոփուած է ժամանակի ընթացքը՝ երբեմն խորդուբորդ, բայց միշտ ճակատագրին հաւատարիմ:

Անցած արգասաւոր մանկավարժական ու մշակութային կեանքի ոլորաններում կուտակած փորձառութիւնը նա ամփոփել է «Ազէզէն Ամերիկա» գրքում, որը լաւագոյնս պարզում է իր ուղին՝ Ազէզ լինի, Հալէպ, Նիւ Եորք, Նիւ Ջերսի թէ Սփրինգֆիլդ:

Սա մեր տարագիր աշխարհի երթուղին է՝ միշտ վերադարձի հաւատով լի, համախմբուելու յուսավառ ձգտումով: Իր յօդուածներում եւ տարաբնոյթ գրութիւններում նա զարգացնում է միաս[1]նական գրականութեան, միասնական կրթութեան մանկուց ունեցած փափաքը: Մեր գլխաւոր թշնամին մեր մէջ նստած հատուածայնութիւնն է, ընդգծում էր նա երեւանեան կրթական համաժողովներից մէկում:

Յիրաւի, մեզ պակասում են միասնական ծրագրերը, կրթութեան միասնական տեսլականը, գրականութեան ընկալման միասնական մայրուղին: 4 Ստուար այս հատորով հեղինակը արձանագրել է մշակութային-մանկավարժական իր փորձա-ռութիւնը, տեսողութիւնը՝ սեփական կենսագրութեան կողքին միշտ ուրուագծելով նաեւ իր ապրած միջավայրերի գրամշակութային յատկանշական կողմերը:

Գիրքն իր տարբեր ենթաբաժանումներով ուղղորդում է ընթերցողին՝ կազմելու մարդկանց ու հետաքրքրութիւնների ազգային ու համամարդկային այն շրջանակը, որ առանձնացնում է հեղինակին, որը բերում է ինքը իր ընտանեկան դաստիարակու-թիւնից, աւանդոյթներից, որ մշակել են Գալայճեանները տասնամեակների ընթացքին՝ եղբայրը՝ Տէր Վրթանէսը՝ ուաշինգթոնեան հովուական իր ծառայութեամբ, Վազգէնը՝ նկարչական իր ձիրքերով, Անին՝ սփիւռքեան հոգեբանական գիտական հետաքրքրու-թիւններով, Գէորգը՝ բանաստեղծական իր սիրոյ շարունա[1]կական դրսեւորումներով, եւ վերջապէս ինքը՝ միշտ կրթական առաջնագծում:

Այստեղ իր ընտանեկան բոլորուն տոհմածառն է եւ ինքը՝ մանկութեան ու պատանեկան յիշատակներից մինչեւ նոր ու անծանօթ հանգրուաններ: Աւելի կարճ՝ «Ինքնակենսագրութեան փոխարէն»: Սրանք գեղարուեստական շնչով առանձնացող վրձնահարուածներ են, դեռ աշակերտական նստարանից եկած գրութիւններ, որոնք, ինչպէս ժամանակին ուսուցիչն էր նկատել, թող որ «Վազգէն Շուշանեան հոտին», մխիթարականն այն է, որ իր տարբեր սերունդնե[1]րի սաներին այդ հոտն ու բոյրը փոխանցելու զօրութիւնն է ունեցել:

Ուր էլ որ նրանք գործելիս լինեն, իրենց մէջ տանում են զարմանահրաշ Զարմինէի ոգե[1]շունչ աշխարհից առնուազն մի մասունք: Ճիշդ է նկատուած, որ Պօղոսեանների ընտանեկան պատումի ճանապարհներով ամբողջանում է Անդրանիկ Ծառուկեանի «Երազային Հալէպի» նկարագիրը, որի կարօտը մխում է առ այսօր Հալէպում մտաւորա-կան հասակ առած կնոջ սրտում: Ժողովածուում իր «կեանքը կազմող անձերն են», իր միջավայրը, ուր հիմնա[1]կան տողանցքը ապահովում են ուսուցիչները՝ «հայ դաստիա-րակներու պանթէոնի» բնակիչներ Ազէզի Հոճա Համբարձում Պէրպէրեանից մինչեւ Հայկ Պարիկեան, Եղիա Ատուրեան, Երուանդ Ակիշեան ու բանաստեղծ Ժագ Յակոբեան:

Այստեղ միջավայրն ամբողջացնում են մշակութային գործիչները՝ բանաստեղ-ծուհի Սիլվա Կապուտիկեանը, գրողներ Սարգիս Վահագնը, Վարուժան Աճէմեանը, «երգահան կաղնին»՝ Սիրվարդ Գարամանուկը, բեմադրիչ ու դերասան Պերճ Ֆազլեանը, երաժիշտ եւ մեկնաբան-կատարող Շահան Արծրունին եւ շատ ուրիշներ, որոնց հետ հանդիպումները Զարմինէ Պօղոսեանի համար եղել են անկիւնադարձային, կազմել ճանաչողութեան եւ ընկալումների նոր հուն: Մի[1]տումնաւոր ենք բերում տարբեր ասպարէզներում նուաճումների հասած ներկայացուցիչների անունները, որոնց թուարկումն իսկ ցոյց է տալիս իմացութիւնների այն պաշարը, որ քաղել է ինքը, հարստացրել իր ներաշխարհը:

Զարմինէ Պօղոսեանը լաւ մանկավարժ է, բառի համեստ, բայց բուն ու ամբող-ջական նշանառութեամբ ու տարողութեամբ: Նա ոչ միայն վարուժանեան վերոնշեալ ձեւակերպումով մեր օրերի «դաստիարակն է», Նիւ Եորքի Սրբոց Նահատակաց Ամէնօրեայ Վարժարանի (ՍՆԱՎ) բազմամեայ տնօրէնը, այլեւ 5 դիտող-վերլուծաբան՝ լաւագոյն իմաստներով: Ժողովածուի մէջ առանձին վերլուծականներ են՝ կապուած թէ՛ մանկավարժի իր տեսողութեան հետ (յիշենք «Մանկավարժի օրագրէն էջեր» հատուածը), թէ՛ կրթութեան կազմակերպչի խոհերն ու մտահոգութիւնները («Աղքատ հայկական վարժարաններ հարուստ Ամերիկայի մէջ»)՝ բնութագրիչ ձեւակերպումներով:

Եթէ փորձենք ժանրային առումով սահմանել վերոնշեալ գրութիւնները, կարող ենք նկատել, որ Զարմինէ Պօղոսեանն էսսէիստ-յուշագրող է, փորձագրութեան վարպետ, ինչը սահմանակցում է խօսքը մի կողմից գեղարուեստական գրականութեան շաղախին, միւս կողմից՝ հրապարակագրութեանը:

Նրա յօդուածներից շատերը, իրենց ուսերին չվերցնելով հանդերձ գրականա-գիտական ծանրութիւն ու «ծանրամարսութիւն», պահելով խոհագրութեանը յատուկ «թեթեւ» ոճական կառոյցը՝ գեղարուեստական բնութագրումների հետ, գրախօսականներ են կամ վերլուծական էջեր (յիշենք Սարգիս Վահագնի «Արշիլ Կորքի» վէպի կամ, ասենք, Սիլվա Կապուտիկեանի, Վարուժան Աճէմեանի գրականութեան շուրջ մտորումները):  

Նրանցից շատերը տեղ են գտել «Գրականութեան ու գրողներու հետ» խորագրի ներքոյ, ինչպէս օրինակ բանաստեղ[1]ծուհի Մարօ Մարգարեանին, գրականագէտ, «Օրը օրին»ի Արա Գալայճեանին, թատերագիր Հրանդ Մարգարեանին, գրականագէտ ու ընկերային գործիչ Երուանդ Ազատեանին, գրող Յակոբ Միքայէլեանին նուիրուած տողերը:

Այս «թեթեւութիւնն է» նաեւ պատճառը, որ գրքի էջերն ընթերցւում են գեղարուեստական գրականութեանը բնորոշ յափշտակութեամբ:

Պատահական չենք դիտում նաեւ «Բանաստեղծական ներշնչումներ» խորագիրը կրող ենթաբաժնի առկայութիւնը, ուր հիմնականում ուսուցչի տեսողութեամբ հարստացած ձօներ են մայրենիին, առանձին անհատների կամ երկխօսութեան ուշագրաւ փորձեր, ասենք, պոլսահայ նորագոյն շրջանի խոշորագոյն բանաստեղծներ Զահրատի եւ Զարեհ Խրախունու հետ:

Ժողովածուի մէջ բաւական մեծ տարածութիւն են զբաղեցնում լրագրական էջերը՝ համայնքային կեանքն ամբողջացնող զանազան հանդիպումների ու հանդիսութիւնների շուրջ թղթակցութիւններ՝ «Մեր համայնքային կեանքէն» ընդհանուր խորագրի տակ, նաեւ հայրենական տպաւորութիւնները՝ 80-ականներին իբրեւ սփիւռքահայ ուսուցիչ վերապատրաստման առաջին այցելութեան շրջանից մինչեւ մեր օրեր, այլեւայլ տօների ու յիշատակի օրերի հետ կապուած պատառիկներ:

Իբրեւ ամփոփում՝ կարող ենք նկատել, որ գիրքը Զարմինէ Պօղոսեանի կեանքի ու գործի, մարդկանցից ու միջավայրից ստացած տպաւորութիւնների իւրօրինակ վերաքաղ-ընդհանրացումն է:

Եւ ինքը վկան է ու ականատեսը, մեր օրերի խորատես թարգմանն ու վաղուայ նկատմամբ հաւատաւոր արուեստագէտը:

Վարձքդ կատա՛ր, սիրելի՛ Զարմինէ Պօղոսեան, հայ դաստիարակների երթը շարունակող արուեստագէտ-մանկավարժ:

ՍՈՒՐԷՆ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ 14 Մարտ, 2021, Երեւան

at the podium-

Dr. Knarig Aprahamian -Seated - Left to right- Prof. Souren Danielian, Zarminé Boghosian, Archbishop- Mr. Edmond Azadian

2018-May 28-centennial of first independant Armenia-Zarmine K Boghosian reflections for NARREC

 Սարդարապատի Ճակատամարտը- ՆԱՐԵԿԻ համար Գրեց՝ Զարմինէ Գ․Պօղոսեան

2018--- Zarminé K Boghosian

–With Battle of Sardarabad let us honor the memory of: Generals Nazarbekian & Zoravar Antranik, Bishop Karekin Hovsepiants, (Later Catholicos of Cilicia), Catholicos Kevork IV and thousands of Armenians young and old, men and women.

First Armenian Independence was declared on May 28, 1918

Դարերու ընթացքին մեր մայրերը իրենց կաթին հետ հայրենասիրութիւն դիեցուցած են իրենց զաւակներուն: Հայ ժողովուրդը ազատու- թեան երազով ինչ-ինչ պայքարներ մղած է, անհամար զոհեր տալով: Հայ բանաստեղծները երգեր յօրինած են ժողովուրդը արթնցնելու:100+ տարի տարբերութեամբ կարդանք երկու տարբեր գործեր` Գամառ Գաթիպայէն եւ Պարոյր Սեւակէն:

Raphael Patkanian (also known as Kamar Katiba; Armenian: Ռափայէլ Պատկանեան+, Doni Rostov-Russia in 1830, his father and grandfather had been known for their poetic gifts. While at the University of Moscow, he created a literary club for his Armenian students and from initials of their names formed his own pen-name of: Kamar Katiba Գամառ-Քաթիպա.

Մայիս 28-ը Հայ ժողովուրդին համար նշանակալից օր մըն է:

Ամենուրեք մեծ շուքով կը տօնուի Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան ԴԱՐԱԴԱՐՁԸ-Մայիս 28, 1918-2018: Այդ օրերուն բազմահարիւր հայորդիներ ուխտագնացութեան պէս ներկայ պիտի ըլլան Հայաստանի մէջ տեղի ունենալիք տօնակատարութեանց:

Անձկալից սպասումներէ եւ անհամար զոհաբերութիւններէն ետք, հաւաքական ճիգերով ձեռք-բերուած հպարտառիթ յաղթանակի տօնն է:

Հայ ժողովուրդին ճակատագրական մէկ հանգրուանի տօնախմբութիւնն է այս, որ դարերէ ի վեր անկախութիւն կորսնցուցած Հայը իր հողին վրայ պետութիւն կը հռչակէր: Սարտարապատը վկա՛յ, եւ Պարոյր Սեւակի ներշնչող տողերը-

Երբ չի մնում ելք ու ճար, Խենթերն են գտնում հնար:

Այսպէս ծագեց արեգակեց, Սարտարապատի մարտը մեծ:

Զանգե՜՜ր , ղօղանջէ՛ք, Սրբազան քաջերին կանչէք

Այս արդար պատից:

Սերունդներ դուք ձեզ ճանաչէք—Սարդարապատից:

Հոս կ՛արժէ անգամ մը եւս յիշել պատմական եղելութիւն մը որ պատահած էր Սարտարապատի 1918-ի հերոսամարտի նախօրեակին: Այդ օրերուն Էջմիածնի Ճեմարանի տեսուչ - ապա Կիլիկեան Թեմի Գարեգին Ա. Կաթողիկոս - Շնորհազարդ Գարեգին Եպս. Յովսէփեանց Էջմիածնէն ուղղակի կ՛երթայ Սարտարապատ եւ հոգեպէս ընկճուած ժողովուրդին կը դիմէ իր բոցավառ խօսքերով- «Հայ ժողովուրդը օրհասական կռիւներ շատ է ունեցել եւ միշտ էլ ելք է գտել ու փրկել իրեն: Ե՞լքը, եղել է անձնազոհ հերոսութիւնը: Հայրենակիցներ, եղբայրներ եւ որդիներ- հին դարերում, երբ հայոց զօրքը պատրաստւում էր գնալ թշնամու դէմ- նրա հրամանտարները գալիս էին Էջմիածին, կաթողիկոսի մօտ՝ նրա աջը համբուրելու եւ օրհնութիւն ստանալու: Բայց այս անգամ վտանգն այնքան մե՜ծ է ե՛ւ ահաւոր, որ ես ահա Սուրբ Էջմիածնից եկել եմ ձեր բոլորի ձեռքը համբուրելու, որ փրկէք հայրենիքը... փրկէք ձեր պատիւը, հայի՛ պատիւը .....» ... եւ բոլոր եկեղեցիներուն զանգերը հնչեցնել տալով Հայ ժողովուրդին քաջութիւն կու տայ դուրս ելլելու իրենց տուներէն եւ յանուն Հայրենիքի պայքարելու: Մահ-ու-կենաց պայքար էր արդարեւ: Եւ... Հայ ժողովուրդը միս-մինակ թշնամիին առաջ էր:

Երեք ճակատներու վրայ ռազմավարական դասաւորումով կ՛առաջնորդուին հայ խմբակները: Սարտարապատի ճակատամարտի ղեկավարն էր՝ Զօրավար Դանիէլ Բեկ Փիրումեան, Բաշ-Ապարանի հրամանատարն էր՝ Դրաստամատ Կանայեան- Դրօ, Ղարաքիլիսայի զօրավարն էր-Թովմաս Նազարբէգեան:

Ահաւասիկ պատմական իրականութիւնը այն յաղթանակին, որ թշնամին վանելով Հայ ժողովուրդը կրցաւ ԱՆԿԱԽՈՒԹԻՒՆ հռչակել, առաջին հանրապետութիւնը հիմնել:

ՍՐԲԱԶԱՆ ԽԵՆԹԵՐՈՒ, Անձնազոհ ու Գիտակի՛ց ղեկավարներու առաջնորդութեամբ եւ հայրենասէ՛ր հոգեւորականներու ներշնչումով համայն հայ ժողովուրդը բռնցքուած եւ մեծ հաւատքով պայքարած է, քաջ գիտնալով թէ երբ «ելք ու ճար» կը կարծուի որ չէր մնացած, միասնակամ ջանքերով յաղթական դուրս կարելի՛ է ելլել եւ գոյատեւել դարեր շարունակ:

Ժագ Յակոբեանի կուռ խօսքերով՝

Ամենաքաջ ձեռքերն էին- Հաւատացէք-

Որ մրրիկի պէս աւլեցին

Ներխուժողներն Հայաստանի:

Տէր Աստուծոյ ձեռքերն էին, Որ- հաւատացէ՛ք-

Յաւերժակուռ կոթողեցին – Սարդարապա՛տն Հայաստանին:

Ահա թէ ուր կը կեդրոնանայ Մայիս 28-ի եւ Սարդարապատի ՈԳԻՆ:

ZKB- New York, Մայիս 28, 2018

Yerevan,Nostalgia.our visit to Armenia,2021

 https://hairenikweekly.com/2021/11/01/49013

Published on Nov, 1, 2021

ՅՕԴՈՒԱԾՆԵՐ

ԵՐԵՒԱՆԸ՝ ԿԱՐՕՏԱԽՏԻՍ  ՀԱՒԱՔԱՎԱՅՐԸ․ ԱՆՄՈՌԱՆԱԼԻ ՄԵՐ ԱՅՑԸ` 2021-Ի

Զարմինէ Գ․ Պօղոսեան

Հոկտեմբեր 29, 2021

Սփրինկֆիլտ, Փենսիլվանիա

Այս տարուայ հայրենիք մեր այցելութիւնը – Սեպտ․ 23-էն մինչեւ Հոկտ. 12- շա՜տ տարբեր բնոյթ ունէր։ Տխուր, միաժամանակ ե՛ւ սպասողակա՛ն։

Տխուր՝ որովհետեւ մեր ժամանումի թուականէն շաբաթ մը առաջ կորսնցուցած էինք համավարակի զոհ դարձած հարազատ մը։ Մեր ժամանելէն մէկ շաբաթ առաջ, արդէն իսկ հայրենի հողը գրկած՝ կը ննջէր հալէպահայերու համար յատկացուած  գերեզմանատան բարձունքին, այն աղջիկը, որ որքան սէր, կորով եւ փորձառութիւն ունէր Սուրիոյ մէջ բժշկական մարզի մէջ տասնամեակներ ծառայած էր ունեցած մասնագիտութեամբ, նոյնքան եւ աւելի սէր ունէր մանաւանդ՝ Հայրենիքին հանդէպ։

Սպասողական՝ որովհետեւ Յուլիս 31-ին վերջապէս լոյս տեսած եւ հրապարակ իջած էր տարիներու երազս՝ «ԱԶԷԶԷՆ ԱՄԵՐԻԿԱ» խորագիրը կրող հատորը։

Հատոր մը, որ 400 էջնոց հաւաքածոյ մըն է տասնամեակներու ընթացքին հայ մամուլի էջերուն մէջ ցրուած, լոյս տեսած եւ կամ կարգ մը անտիպ գրութիւններուս։

Հարցական էր թէ ի՞նչպէս պիտի դիմաւորուէր գիրքս, ինչպէս պիտի կարենայի զանոնք հետս բերել Միացեալ Նահանգներ ընտանիքիս անդամներուն, աշակերտներուս եւ կամ՝ ընթերցասէր բարեկամներուս նուէր տալու։

Վերջ ի վերջոյ շուրջիններուս անյաղորդ, աւելի ճիշդը ցաւակից նայուածքները ուրիշ բան չէին թարգմաներ քան՝ «Ո՞վ է հայերէն գիրք կարդացողը հիմա․․․․»

Եւ պատահեցաւ անսպասելին․․․․

Երեւանը դարձաւ իմ կարօտախտիս հաւաքավայրը։ Միսաքին եւ իմ տարիներու նուիրեալ աշխատանքը արտասահմանի մէջ, գնահատանքի արժանացնող հանդիսութեան մը վերածուեցաւ՝ Հալէպէն մինչեւ Միացեալ Նահանգներու մէջ, մեր ազգային-մշակութային-կրթական-ընկերային կեանքէն ներս տարած աշխատանքը նկատի առնելով։

Արդարեւ, Դոկտ․ Փրօֆ․ Ռուբէն Միրզախանեանի հովանաւորութեամբ եւ իր բարձր ներկայութեամբը, Երեւանի Թէքէեան Մշակութային Միութեան Կեդրոնը իր դռները բացած էր Սեպտեմբերի 30-ին «ԱԶԷԶԷՆ ԱՄԵՐԻԿԱ» գիրքիս շնորհանդէսին համար, կազմակերպչական համագործակցութեամբը Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի Անուան Հայաստանի Պետական Մանկավարժական Համալսարանի ՍՓԻՒՌՔ Գիտա-ուսումնական Կեդրոնին։

Իսկ ինչո՞ւ կ՛ըսեմ «Երեւանը դարձաւ իմ կարօտախտիս հաւաքավայրը», որովհետեւ, 65 տարուայ բաժանումէ մը ետք հոն ներկայ էր Ազէզի Սահակեան Նախակրթարանի դասընկերուհիներէս՝ Վարդուհի Թօփճեանը։ Կրնա՞ք պատկերացնել 11 տարեկանին Ազէզէն բաժնուած, հազիւ թէ պատանութեան սեմին ոտնակոխած աղջիկներ հանդիպին Երեւանի մէջ, եւ զիրար տեսնեն սպիտակած մազերով մեծ մայր դարձած։

Հո՛ն էին նաեւ Հալէպի Բեթէլ Աւետարական վարժարանի աշակերտական օրերէս Ժոզէֆ Ապաճեան ընտանիքի անդամները, Երուսաղէմի Թարգմանչաց Վարժարանի երկրորդականէն Անի Յարութիւնեան- Չէքիճեանը, Հալէպի Հ․Բ․Ը․Մ․-ի Լ․Ն․Գ․Կ-ի երկրորդականը յիշեցնող ողբացեալ դասընկերուհի Զարմինէ Պօղարեանին եղբայրը, նաեւ դասընկեր, ապա ուսուցիչ՝ Աբրահամ Քասիս-Երէցեանը։ Ներկայ էր նաեւ իմ երախտապարտ աշակերտններէս Հալէպի Կրթասիրաց Վարժարանի առաջին տարուայ ուսուցչութեան օրերէս ազգային բարերար՝ Գաբրիէլ Չէնպերճեանն ու Միութենական ընկեր՝ Կարպիս Վարդանեանը իր ազնիւ տիկնոջ Սեդային հետ։

Շնորհանդէսին իր օրհնաբեր ներկայութիւնը բերած էր Երուսաղէմի Միաբանութենէն Բարձրաշնորհ Արիս Արք․ Շիրվանեանը, որ իր բացման ու փակման օրհնութեան աղօթքներով կարծես վախճանեալ եղբօրս՝ Տ․ Վրթանէս Ա․ Քհնյ․ Գալայճեանին ներկայութիւնը կենդանացուց։ Սրբազանը գիտէր մեր ընտանիքին մասին եւ հարց տուաւ – «ընտանիքէդ ո՞վ կայ հոս» ըսի՝ ամէնէն փոքր եղբայրս, արուեստագէտ Վազգէն Գալայճեանը իր տիկնոջ՝ Ժագլինին հետ, նաեւ Միսաքին ընտանիքէն երեք քոյրերու զաւակները։

Պատուոյ սեղանին էին Պայքար Շաբաթաթերթի երախտաշատ գլխաւոր խմբագիր Տիար Երուանդ Ազատեանը, Սփիւռք Գիտա-ուսումնական Կեդրոնի Տնօրէն՝ Փրօֆ․ Սուրէն Դանիէլեանը, Բանասիրական Գիտութիւններու Թեկնածու Դոցենտ՝ Դոկտ․ Քնարիկ Աբրահամեանը։ Առանձին ելոյթներով հանդէս եկան գիրքիս խմաբագիրը եւ օրուան հանդիսավար՝ Քնարիկ Աբրահամեանը, հատորին յառաջաբանին հեղինակ՝ Փրօֆ․ Սուրէն Դանիէլեանը, Մատենագէտ – Մանկավարժ Յովսէփ Նալպանտեանը, Խաչատուր Աբովեանի ՀՊՄՀ   Բանասիրա-կան բաժանմունքի մագիստրոսական 2րդ լսարանի ուսանողուհի՝ Աննա Դաւթեանը։

Գիրքէն նմոյշներու ընթերցումներ կատարեցին հանդիսավար Դոկտ․ Քնարիկ Աբրահամեանը, 24 ժամ առցանց սփռուող www.radioayk.com-ի հիմնադիր-Տնօրէն, Արեւմտահայերէնի անխոնջ պաշտպան, Ուիքիփիտիայի արեւմտահայերէնով կամաւոր նուիրեալ աշխատակից՝ Շաքէ Մանկասարեանը։

Իսկ Յակոբ Միքայէլեանի ԱԶԳ-ի մէջ երեւցած ակնարկը հատորին շուրջ, կարդաց՝ Շողեր Պիլէմճեան-Հեղինեանը- ընդգծելով Միքայէլեանին եւ իմ Հալէպի դպրոցական օրերէն գրասէր-ընթերցասէր աշակետներ ըլլալը։

Մանկավարժի ակնոցով դիտուած ամէնէն աւելի սիրտ ջերմացնող երեւոյթ էր ականջալուր ըլլալ մագիստրոսական բաժնի ուսանողուհի Աննա Դաւթեանին ելոյթին, որ Դոկտ․ Բերկրուհի Սվաճեանին նուիրուած հատուածէն քաղած էր անոր իմաստուն խօսքերէն մին-

«Եթէ երազ ունիք, ձեր աշխատանքով ու կեցուածքով կրնաք համոզել ձեր շուրջին–ները, որպէսզի ձեր երազներուն ընթացք տան»:

            Երազներուս իրականացումը գտայ հայրենիքին մէջ։ Ոչ միայն գիրքիս լոյս ընծայումին հետ շնորհանդէսին վայրը հայրենի հողին վրայ կը գտնուէր, այլ նաեւ շնորհանդէսի սրահը լեցնող գրասէրները յոյս ու հաւատք կը ներշնչէին, լեզուի կարեւորութեան հաւատացող հայերով։

Սիրտ ջերմացնող եւ ականջ շոյող խօսքերէն աւելին նոր սերունդի ներկայացուցիչներու, համալսարանի ուսանողուհիներու ներկայութիւնը կու գային զիս հաւատքով լեցնելու։  Ինչպէս որ ներկաներէն «Նոր Յառաջ»-ի աշխատակից եւ Եռրւանեան կեդրոնի պատասթանատու, տաղանդաւոր գրող Անի Բրդոյեան-Ղազարեանը կը յիշեցնէ Տիար Երուանդ Ազատեանի ելոյթէն հետեւեալ գնահատականը թէ՝   «Գրողներ կան, որ չեն գործեր եւ կան գրողներ որ չեն գրեր։ Զարմինէն երկուքն ալ կը համատեղէ եւ արդիւնքը կ՛երեւի անոր օգտապաշտական գրականութեան մէջ։ Զարմինէ Պօղոսեանը կրթական մշակ է՝ Մեսրոպաշունչ հաւատքով, իսկ գիրքին իւրաքանչիւր էջը՝ մեղրահամ քնքշութիւն ունի, ինչպէս իրենց բակի թթենիին պտուղը, որուն մասին յիշատակած է գիրքին մէջ»։

*    *    *

Այո՛,  Հալէպի երկրորդականի աւարտականէն ետք երազիս մաս կը կազմէր Հայաստանի մէջ համալսարանական ուսում ստանալ, ինչպէս շարք մը դասընկեր-դասընկերուհիներս յաջողած էին օրին։ Հինգ տասնամեակ ետք Երեւանի մէջ Մեսրոպեանով գիրքիս լոյս ընծայումը եթէ համարժէք չէր այդ օրերուն ստանալիք հայրենի «դիպլոմ»ին, սակայն, լաւագոյն սփոփանքն էր երազներուս իրականացման ճամբուն վրայ։

Դոկտ․ Քնարիկ Աբրահամեան ո՛չ միայն բացառիկ բծախնդիր ու բանիմաց խմբագիրն դարձաւ – մօտաւորապէս երեք տարի տեւող համբերատար աշխատանքով այս հատորին լոյս ընծայման- այդ օր նաեւ փայլեցաւ հանդիսավարի իր շնորհերով։ Ան ներկայացուց գիրքը, գեղարուեստական յայտագրով հրամցուցուեցաւ գիրքէն հատուածներու ընթերցումներ, «Տափակ Անիւ», «Ազէզի Խոճան»։

Իսկ ձեռնարկին ամենամեծ անակնկալն էր, թէ՛ հանդիսատեսին, եւ թէ ինծի համար երբ Դոկտ․ Քնարիկ բարձրախօսին հրաւիրեց ԹՄՄ-ի Մհեր Մկրտչեան Թատերախումբի անդամներէն -Միսաք  Պօղոսեանը, որ Օմար Խայեամի եւ Վահան Տէրեանի խօսքերու հիման վրայ գրուած իր եւ իմ սիրած երկու երգերը հրամցնէ ներկաներուն։

*    *    *

Երեւանի մի քան շաբթուայ մեր կեցութեան ընթացքին ամենադժուար, հոգիիս համար տանջալից պահն էր Եռաբլուր մեր այցը։ Անցնող Սեպտեմբերին Հայ ազգը վերապրեցաւ 1915-ի օրերուն տիրող խորշակը։ Սեւ խորշակ մը, որ դարձեալ հնձեց տարաւ մեր նոր սերունդէն անհաշուելի զոհեր։ Ապագայի խոստումներով լի սերունդ մը զոհուեցաւ, որ պիտի դառնար Մեր ԱՊԱԳԱՅ-ն ու մեր ՅՈՅՍ-ը։ Մեր աչքերէն հոսող արցունքի կաթիլներուն ըմբոստ ու անզսպելի հոսքը բաւարար չէ բնա՛ւ կորուստին կսկիծին հետ վիշտին խորութիւնը հաւասարակշռելու։

Սակայն, շուրջս երիտասարդութիւն, պայծառ դէմքեր ու խօսուն աչքեր տեսնելով վերստին կը յուսադրուիմ յիշելով Խրիմեան Հայրիկին խօսքերը ․․․

«Դուք մի՛ վհատիք, Աւետարանի հարուածեալ որդիքներ. յոյս ա՛ռ, ու քաջալերուէ՛, ժողովուրդ Հայոց, երկհազար ամ է (տարի)  որ միշտ ջախջախուիս ու չես մեռնիր։ Պարսիկ, Յոյն, Արաբացին եւ Կովկասեան բարբարոս ազգերը միշտ արշաւեցին ու քանդեցին քո հայրենիք. բայց դու անվկանդ՝ (ապահով) անյուսահատ ոգի մի ունիս, որով կ՚ապրիս ու կը մնաս մինչեւ ցայսօր»։

*   *    *

Իւրայատուկ վայելքի պահ էր երբ մէկ դասապահի հանդիպումով առանձնաշնորհումը ունեցայ վայելելու ներկայութիւնը Խաչատուր Աբովեանի Անուան մանկավարաժական համալսարանի լսարաններէն մէկուն մէջ եւ սորվիլ փափաքող երեսուն զոյգ աչքերուն խորը նայելով։

Անխուսափելիօրէն Զահրատն էր որ եկաւ թարգմանելու իմ ներքին անբացատրելի զգացումներս- «Ձեր ու Սան կոչուած

          Այդ փայլուն աչքով դէմքերուն միջեւ

          Սիրոյ Կամուրջ մը կը շինուի տակաւ

          Սիրոյ կամուրջէն անցա՞ծ էք բնաւ․․․․»

Այո՛, ես այդ օր վերստին ապրեցայ դասարանի մէջ ըլլալու եւ սորվիլ ուզող աչքերուն նայելով հմայուելու։

Մէկ այլ վայելքի պահ ստեղծեց բանասիրական ֆակուլտետի, 4-րդ  կուրսի ուսանող- Աննա Կոստանեանը գիրքէն քաղուած իր իւրայատուկ ընտրութիւններով- այսպէս- «Կը  փնտռեմ» պատմուածքէն հատուածի մը մէջբերումովը իրենց բոյներուն կարօտը քաշող – Հալէպէն՝ Պէյրութ, Պաղտատ թէ Գահիրէէն ցիր ու ցան հայութեան։

          «Բոլորն ալ  կարօտը  ունին  իրենց  տունին,  անկողնին,  թէկուզ  ամէնէն աննշան համարուղ ամենամտերիմ իրենց բարձին, որուն վրայ ինչ բարձր տրամադրութեամբ հանգիստ տուած էին իրենց գլուխներուն եւ հրաշալի երազներ  տեսած  ժամանակին»։

Սակայն, Աննան կը գտնէ յուսատու տողեր ալ եւ մէկ այլ գրութենէն  կը մէջբերէ հետեւեալը-  «Այո՛, աշխարհի  մէջ  տակաւին  կա՛ն  լաւ  մարդիկ»։

Այո՛, ես ալ անուղղայ լաւատես մըն եմ, երբ հարցը մեր հայրենիքին գայ։ Կարծէք այդ տողերը ինծի կը վերադառնային ի՛ր բերնով, հայրենի երիտասարդու-թեան բերնով ընգծելու թէ-  Այո՛, հայրենիքի մէջ կան օրինակելի Նոր սերունդի ներկայացուցիչներ, Աննաներուն պէս խելացի ու հաւասարակշռուած հայուհիներ, ապագայի մայրեր, դաստիարակներ, որոնք մեր հոգիները կը լիցքաւորեն ապագայի հանդէպ իրենց լուսատու օրինակներով։

Մէջբերելով 19-րդ դարու Ֆրանսացի գրող Սթանտալին սա խօսքը թէ՝ «Ժողովուրդի մը հանճարին առաջին գործիքը ԻՐ լեզուն է», Աննաներն ու Քնարիկը յոյսս կը բազմապատկեն, որովհետեւ կ՛ապացուցեն թէ Հայ ժողովուրդին հանճարի գործիքը այս նոր սերունդին ձեռքին է․․․․ Լեզուն կ՛ապրի այստեղ, եւ կարդացողներ կա՛ն անպայման։

Վստահ եմ ինծի համամիտ էք նաեւ դուք եւս, կրկնելու Խրիմեան Հայրիկին իմաստուն յորդորը՝ Հայրենիքէն հեռանալու ամէն տեսակի մտադրութիւն եւ մտածում հեռու վանելով – «Պարսիկ, Յոյն, Արաբացին եւ Կովկասեան բարբարոս ազգերը միշտ արշաւեցին ու քանդեցին քո հայրենիք. բայց դու անվկանդ՝ անյուսահատ ոգի մի ունիս, որով կ՛ապրիս ու կը մնաս մինչեւ ցայսօր»։ …:

 

1984- Diaspora Armenian Teachers in Armenia-by Zarmine Boghosian

 ՆԱՀԱՆՋԵԼՈՒ ԻՐԱՒՈՒՆՔ ՉՈՒՆԻՆՔ... 

1984-ին գրուած այս տողերը պէտք է որ կարդան մեր ՀԱՅՐԵՆԻ քոյր-եղբայրները

Արդէն երեք ամիս է, ինչ վերադարձած եմ հայրենիքէն, բայց տակաւին միտքիս եւ հոգիիս մէջ թարմ են իմ ստացած տպաւորու թիւններս, եւ ինծի կը թուի, թէ ոչ թէ մէկ ամիս, այլ ամբողջ կեանք մը ապրած եմ մայր երկրիս մէջ եւ նոր միայն պանդխտացած: 

Էութեանս մէջ խառն են տխրութիւնը եւ ուրախութիւնը: 

Ու րա խու թիւն, որ այ սօր հզօր հայ րե նիք մը ու նինք, ուր ա մէն ինչ վե րելք է, սխրա՜նք, յաղ թա կան երթ, հայ րե նիք, որ կը հո գայ նաեւ հե ռաւոր, օ տար ա փերուն վրայ ապ րող իր զաւակ նե րուն մա սին, եւ տխրու թիւն, որ ին ծի պէս բիւրաւոր ներ դա տա պար տուած են, չգի տեմ թէ որ քան ժա մա նա կով, օ տար ճամբա ներ չա փե լու եւ ա մէն օր զգա լու այն դառն ի րո ղու թիւ նը, որ տա րէց տա րի կ’աղ քա տա նայ մեր նոր սե րուն դի ո գին, հա յու թիւ նը կը պակ սի ա նոնց մէջ: 

Ես ուսուցիչ եմ, սփիւռ քա հայ ուսու ցիչ, եւ այդ հան գա ման քով է, որ այս ա մառ եր ջան կու թիւ նը ու նե ցայ հրաւի րուե լու Հա յաս տան՝ մաս նակ ցե լու հա մար յա տուկ մեզ հա մար կազ մա կեր պուած վե րա պատ րաստ ման դա սըն թացք նե րու: Մ տա ծելն իսկ յու զիչ է, որ տար բեր եր կիր նե րէն՝ Գա նա տա յէն, Ա մե րի կա յի Միա ցեալ Նահանգ նե րու տար բեր քա ղաք նե րէն, Յու նաս տա նէն, Կիպ րո սէն, Յոր դա նա նէն, Սուրիա յէն, Լի բա նա նէն եւ այլ վայ րե րէ, նոյ նիսկ հե ռաւոր Աուստ րա լիա յէն ե կած շուրջ 19 յի սուն հինգ ու սու ցիչ ներ ամ բողջ մէկ ա միս հո գե կան լից քաւոր ման շրջան մը կ ’ապրէին՝ շրջա պա տուած հո գա տա րու թեամբ, սի րով եւ յար գան քով: 

Ա յո՛, սփիւռ քա հայ ուսուցչի համար շատ կարեւոր է հայրե նիքի այս գնահատանքը, ո րով հե տեւ մենք հոս, ար տա սահ մա նի մէջ, կա մաւոր, գի տակ ցա կան նուի րու մով է, որ դարձած ենք Մեսրոպ Մաշտոցի զինուորները՝ հայ ման կան հոգի՛ն պաշտպանե լուծացումէն: 

Շատ դժուար ճակատամարտ է, բայց մենք նահանջելու իրաւունք չունինք, քանի որ հայրենիքի արեւը մեզ կը ջերմացնէ եւ յոյս կը ներշնչէ: 

Եւ հիմա, հայ րե նի քը տես նե լէս ետք, ի րա պէս կը զգամ, թէ ինչ ը սել է հո գեպէս վե րա նո րո գուիլ, իսկ իմ որ դիս՝ Ա րան, որ Հա յաս տան ե կած էր ին ծի հետ եւ հանգս տա ցաւ Կի րո վա կա նի «Հայ կա կան Ար տեկ» ճամ բա րին մէջ, կրնամ ը սել, որ հո գե պէս վե րած նաւ: Փաստ՝ վեր ջերս շա հած իր մրցա նա կը: Ան կը հե տեւի, ա մե րի կեան երկ րոր դա կան վար ժա րան նե րու ու րիշ ա շա կերտ նե րու հետ, Մեթրո փո լի թը նի ա րուես տի թան գա րա նին մէջ կազ մա կեր պուած ա րուես տի դասընթացք նե րուն: Եր կու հո գիի գոր ծը միայն գնա հա տան քի ար ժա նա ցաւ, մէ կը Ա րան էր: Այս մրցա նա կը զիս թե րեւս չու րա խաց նէր, եթէ ա նոր գծածը Սասունցի Դաւի թը չըլլար: Ոչ մէկ բան Ա րա յին կրնար այն քան ներշն չել, որ իր նկար չութեան թե մա յին հա մար հայ կա կան հե րոս մը ընտ րէր, ե թէ մէկ ա միս Հա յաս տանի մէջ որ պէս հայ չապ րէր... Այս է հայ րե նի քի ներ գոր ծու թեան հրաշ քը: Եւ հի մա ես իմ ա շա կերտ նե րուս կը պատ մեմ հայ րե նի քին մէջ իմ տե սած ներուս մա սին՝ Ծի ծեռ նա կա բեր դի Ե ղեռ նի յու շար ձա նի, մար զա հա մեր գա յին մեծ կա ռոյ ցի, սառ նո րակ ցայ տաղ բիւր նե րով զար դա րուած մեր Ե րեւա նի եւ մանաւանդ ի րենց հա սա կա կից նե րու՝ հայ րե նաբ նակ հայ մա նուկ նե րու եր ջա նիկ ճա կա տագ րի մա սին: Կը յի շեմ, թէ ինչ պէս սիրտս թունդ ե լաւ, երբ Ե րեւա նի պիո նե րա կան պա լա տին մէջ ներ կայ ե ղանք փոք րիկ խմբա կի մը ե լոյ թին: Բախտաւոր սե րունդ մը, ար դա րեւ, որ ոտ քե րը հաս տատ ու ա մուր կը դնէ հայ րե նի հո ղին վրայ, կը ծաղ կի խրոխտ ու հզօր: Եւ այս բո լո րը ի պար ծանս հայ րե նի քին ու դիւ ցազ նա կան մեր ժո ղո վուր դին ա մուր հաւատ քին՝ մեր պայ ծառ ա պա գա յին հան դէպ: Շ նոր հա կա լու թիւն հայ րե նի քին՝ մե զի ներշն չած այս հաւատ քին հա մար, ո րը խա րիսխն է մեր ճի գե րուն, մեր մարտն չում նե րուն՝ յա նուն հա յա պահ պա նութեան: Որ քան ալ որ օ տար հող մե րը փչեն մեր շուր ջը, ձեր եւ մեր ճի գե րով պիտի կա րե նանք սփիւռ քա հայ նոր սե րուն դին մէջ պա հել հայ րե նա սի րու թիւ նը, հաւատ քը հա յի ա պա գա յի նկատ մամբ: Հայ րե նա բաղձ զգա ցում նե րով՝ 

Զարմինէ Պօղոսեան 

Մեսրոպ Մաշտոց հիմնարկի պատասխանատու, Ուսուցիչ - Նիւ Եորք 

«Հայրենիքի ձայն», Երեւան, 26 Դեկտեմբեր, 1984, թիւ 52