Souren Danelian,Prof, Spurk Center,Yerevan,Armenia,About Zarmine Book,Azezen,Ameriga,2021

 

ՈՒՍՈՒՑՉԻ ԵՒ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏԻ ՍԻՐՈՅ ԴԱՇԻՆՔԸ

ՍՈՒՐԷՆ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ 14 Մարտ, 2021, Երեւան

 

            Բոլորովին էլ անծանօթ անուն չէ Զարմինէ Պօղոսեանը Սփիւռքի կրթական մի[1]ջօրէականներում: Նրա անուանը ընթերցողը կարող է հանդիպել Սփիւռքի տարբեր պարբերականներում: Կ’ուզենայինք արձանագրել մեր տպաւորութեամբ ոչ երկրորդական մի հանգամանք. հիւրընկալութիւնը, որ վայելում է Զարմինէ Պօղոսեանը հայկական մամուլի էջերում՝ պոլսահայ «Մարմարա»ից ու «Ժամանակ»ից մինչեւ լիբանանահայ «Շիրակ» ու «Զարթօնք», մինչեւ ամերիկահայ «Հայրենիք», «Նոր կեանք» ու «Պայքար», արդէն իսկ գնահատական է, վստահութեան գիր: Սուրիական հայաշունչ գիւղաքաղաք Ազէզից մինչեւ Նիւ Եորք, մինչեւ ամերի[1]կեան հեռաւոր ափեր ձգուող մտաւորական-մանկավարժի, մշակութային գործչի կարեւոր առաքելութիւնը Սփիւռքի դժուարին պայմաններում հայերէնին ու գրա[1]կանութեանը ծառայելու աներկբայ ընթացքն է՝ իբրեւ դաստիարակ ու իբրեւ հայ գրի ու մշակոյթի «արթուն պահակ», ինչպէս մի այլ առիթով ձեւակերպել է ինքը: Այստեղ պատշաճ պիտի գային Դանիէլ Վարուժանի խօսքերը.

Դաստիարակն է:.........................

Ձայնն այստեղէն, լոյսէն կու գայ:

Բառը կ’ելլէ, թըռիչներուն վրայ հուր կայ.

Զայն կ’արձակեն իրենց բոյնէն գիրքն ու կեանք:

Եւ դա յիսուն եւ աւելի տարիներ՝ իբրեւ նուիրումի ու զոհաբերութեան արտայայտութիւն, Սփիւռքի ու հայ մանուկի անմիջական կապի վկայութիւն՝ «զգուշաւոր հպումներով»: Զարմինէ Պօղոսեանը մեր բարդ ու դժուարին ժամանակների կապաւորն է, եւ իր մէջ ամփոփուած է ժամանակի ընթացքը՝ երբեմն խորդուբորդ, բայց միշտ ճակատագրին հաւատարիմ:

Անցած արգասաւոր մանկավարժական ու մշակութային կեանքի ոլորաններում կուտակած փորձառութիւնը նա ամփոփել է «Ազէզէն Ամերիկա» գրքում, որը լաւագոյնս պարզում է իր ուղին՝ Ազէզ լինի, Հալէպ, Նիւ Եորք, Նիւ Ջերսի թէ Սփրինգֆիլդ:

Սա մեր տարագիր աշխարհի երթուղին է՝ միշտ վերադարձի հաւատով լի, համախմբուելու յուսավառ ձգտումով: Իր յօդուածներում եւ տարաբնոյթ գրութիւններում նա զարգացնում է միաս[1]նական գրականութեան, միասնական կրթութեան մանկուց ունեցած փափաքը: Մեր գլխաւոր թշնամին մեր մէջ նստած հատուածայնութիւնն է, ընդգծում էր նա երեւանեան կրթական համաժողովներից մէկում:

Յիրաւի, մեզ պակասում են միասնական ծրագրերը, կրթութեան միասնական տեսլականը, գրականութեան ընկալման միասնական մայրուղին: 4 Ստուար այս հատորով հեղինակը արձանագրել է մշակութային-մանկավարժական իր փորձա-ռութիւնը, տեսողութիւնը՝ սեփական կենսագրութեան կողքին միշտ ուրուագծելով նաեւ իր ապրած միջավայրերի գրամշակութային յատկանշական կողմերը:

Գիրքն իր տարբեր ենթաբաժանումներով ուղղորդում է ընթերցողին՝ կազմելու մարդկանց ու հետաքրքրութիւնների ազգային ու համամարդկային այն շրջանակը, որ առանձնացնում է հեղինակին, որը բերում է ինքը իր ընտանեկան դաստիարակու-թիւնից, աւանդոյթներից, որ մշակել են Գալայճեանները տասնամեակների ընթացքին՝ եղբայրը՝ Տէր Վրթանէսը՝ ուաշինգթոնեան հովուական իր ծառայութեամբ, Վազգէնը՝ նկարչական իր ձիրքերով, Անին՝ սփիւռքեան հոգեբանական գիտական հետաքրքրու-թիւններով, Գէորգը՝ բանաստեղծական իր սիրոյ շարունա[1]կական դրսեւորումներով, եւ վերջապէս ինքը՝ միշտ կրթական առաջնագծում:

Այստեղ իր ընտանեկան բոլորուն տոհմածառն է եւ ինքը՝ մանկութեան ու պատանեկան յիշատակներից մինչեւ նոր ու անծանօթ հանգրուաններ: Աւելի կարճ՝ «Ինքնակենսագրութեան փոխարէն»: Սրանք գեղարուեստական շնչով առանձնացող վրձնահարուածներ են, դեռ աշակերտական նստարանից եկած գրութիւններ, որոնք, ինչպէս ժամանակին ուսուցիչն էր նկատել, թող որ «Վազգէն Շուշանեան հոտին», մխիթարականն այն է, որ իր տարբեր սերունդնե[1]րի սաներին այդ հոտն ու բոյրը փոխանցելու զօրութիւնն է ունեցել:

Ուր էլ որ նրանք գործելիս լինեն, իրենց մէջ տանում են զարմանահրաշ Զարմինէի ոգե[1]շունչ աշխարհից առնուազն մի մասունք: Ճիշդ է նկատուած, որ Պօղոսեանների ընտանեկան պատումի ճանապարհներով ամբողջանում է Անդրանիկ Ծառուկեանի «Երազային Հալէպի» նկարագիրը, որի կարօտը մխում է առ այսօր Հալէպում մտաւորա-կան հասակ առած կնոջ սրտում: Ժողովածուում իր «կեանքը կազմող անձերն են», իր միջավայրը, ուր հիմնա[1]կան տողանցքը ապահովում են ուսուցիչները՝ «հայ դաստիա-րակներու պանթէոնի» բնակիչներ Ազէզի Հոճա Համբարձում Պէրպէրեանից մինչեւ Հայկ Պարիկեան, Եղիա Ատուրեան, Երուանդ Ակիշեան ու բանաստեղծ Ժագ Յակոբեան:

Այստեղ միջավայրն ամբողջացնում են մշակութային գործիչները՝ բանաստեղ-ծուհի Սիլվա Կապուտիկեանը, գրողներ Սարգիս Վահագնը, Վարուժան Աճէմեանը, «երգահան կաղնին»՝ Սիրվարդ Գարամանուկը, բեմադրիչ ու դերասան Պերճ Ֆազլեանը, երաժիշտ եւ մեկնաբան-կատարող Շահան Արծրունին եւ շատ ուրիշներ, որոնց հետ հանդիպումները Զարմինէ Պօղոսեանի համար եղել են անկիւնադարձային, կազմել ճանաչողութեան եւ ընկալումների նոր հուն: Մի[1]տումնաւոր ենք բերում տարբեր ասպարէզներում նուաճումների հասած ներկայացուցիչների անունները, որոնց թուարկումն իսկ ցոյց է տալիս իմացութիւնների այն պաշարը, որ քաղել է ինքը, հարստացրել իր ներաշխարհը:

Զարմինէ Պօղոսեանը լաւ մանկավարժ է, բառի համեստ, բայց բուն ու ամբող-ջական նշանառութեամբ ու տարողութեամբ: Նա ոչ միայն վարուժանեան վերոնշեալ ձեւակերպումով մեր օրերի «դաստիարակն է», Նիւ Եորքի Սրբոց Նահատակաց Ամէնօրեայ Վարժարանի (ՍՆԱՎ) բազմամեայ տնօրէնը, այլեւ 5 դիտող-վերլուծաբան՝ լաւագոյն իմաստներով: Ժողովածուի մէջ առանձին վերլուծականներ են՝ կապուած թէ՛ մանկավարժի իր տեսողութեան հետ (յիշենք «Մանկավարժի օրագրէն էջեր» հատուածը), թէ՛ կրթութեան կազմակերպչի խոհերն ու մտահոգութիւնները («Աղքատ հայկական վարժարաններ հարուստ Ամերիկայի մէջ»)՝ բնութագրիչ ձեւակերպումներով:

Եթէ փորձենք ժանրային առումով սահմանել վերոնշեալ գրութիւնները, կարող ենք նկատել, որ Զարմինէ Պօղոսեանն էսսէիստ-յուշագրող է, փորձագրութեան վարպետ, ինչը սահմանակցում է խօսքը մի կողմից գեղարուեստական գրականութեան շաղախին, միւս կողմից՝ հրապարակագրութեանը:

Նրա յօդուածներից շատերը, իրենց ուսերին չվերցնելով հանդերձ գրականա-գիտական ծանրութիւն ու «ծանրամարսութիւն», պահելով խոհագրութեանը յատուկ «թեթեւ» ոճական կառոյցը՝ գեղարուեստական բնութագրումների հետ, գրախօսականներ են կամ վերլուծական էջեր (յիշենք Սարգիս Վահագնի «Արշիլ Կորքի» վէպի կամ, ասենք, Սիլվա Կապուտիկեանի, Վարուժան Աճէմեանի գրականութեան շուրջ մտորումները):  

Նրանցից շատերը տեղ են գտել «Գրականութեան ու գրողներու հետ» խորագրի ներքոյ, ինչպէս օրինակ բանաստեղ[1]ծուհի Մարօ Մարգարեանին, գրականագէտ, «Օրը օրին»ի Արա Գալայճեանին, թատերագիր Հրանդ Մարգարեանին, գրականագէտ ու ընկերային գործիչ Երուանդ Ազատեանին, գրող Յակոբ Միքայէլեանին նուիրուած տողերը:

Այս «թեթեւութիւնն է» նաեւ պատճառը, որ գրքի էջերն ընթերցւում են գեղարուեստական գրականութեանը բնորոշ յափշտակութեամբ:

Պատահական չենք դիտում նաեւ «Բանաստեղծական ներշնչումներ» խորագիրը կրող ենթաբաժնի առկայութիւնը, ուր հիմնականում ուսուցչի տեսողութեամբ հարստացած ձօներ են մայրենիին, առանձին անհատների կամ երկխօսութեան ուշագրաւ փորձեր, ասենք, պոլսահայ նորագոյն շրջանի խոշորագոյն բանաստեղծներ Զահրատի եւ Զարեհ Խրախունու հետ:

Ժողովածուի մէջ բաւական մեծ տարածութիւն են զբաղեցնում լրագրական էջերը՝ համայնքային կեանքն ամբողջացնող զանազան հանդիպումների ու հանդիսութիւնների շուրջ թղթակցութիւններ՝ «Մեր համայնքային կեանքէն» ընդհանուր խորագրի տակ, նաեւ հայրենական տպաւորութիւնները՝ 80-ականներին իբրեւ սփիւռքահայ ուսուցիչ վերապատրաստման առաջին այցելութեան շրջանից մինչեւ մեր օրեր, այլեւայլ տօների ու յիշատակի օրերի հետ կապուած պատառիկներ:

Իբրեւ ամփոփում՝ կարող ենք նկատել, որ գիրքը Զարմինէ Պօղոսեանի կեանքի ու գործի, մարդկանցից ու միջավայրից ստացած տպաւորութիւնների իւրօրինակ վերաքաղ-ընդհանրացումն է:

Եւ ինքը վկան է ու ականատեսը, մեր օրերի խորատես թարգմանն ու վաղուայ նկատմամբ հաւատաւոր արուեստագէտը:

Վարձքդ կատա՛ր, սիրելի՛ Զարմինէ Պօղոսեան, հայ դաստիարակների երթը շարունակող արուեստագէտ-մանկավարժ:

ՍՈՒՐԷՆ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ 14 Մարտ, 2021, Երեւան

at the podium-

Dr. Knarig Aprahamian -Seated - Left to right- Prof. Souren Danielian, Zarminé Boghosian, Archbishop- Mr. Edmond Azadian

Reflections in Aravodm Chake Mangasarian_Western Armenian from Danielianm Anna Tavtian,

 

https://nt.am/am/news/307752/?fbclid=IwY2xjawJidrNleHRuA2FlbQIxMAABHtk7NmUXhd9Os5YgNthnkcStnIWOCOGr-MQ6HZ3F5V-E4FpGORwzFrbDZh5-_aem_gheazmVhA_ggKM0hIduaDA

 

Ժամանակին Զարմինէ Պօղոսեանը անսաց աւագ եղբօր՝ Ուաշինկթընի հովիւ Վրթանէս Աւ. Քահանայի՝ Արփիար Արփիարեանէն ածանցուած իմաստուն խօսքին, որ յայտարարեր էր, թէ գաղութ չէ Ամերիկան, այլ «օրհնեալ երկիր»։ Եղբայրը խորհուրդ տուեր էր բազմանդամ ընտանիքի երիտասարդ անդամներուն համախմբուելու, կազմելու ընտանիքներ, բայց ծառայելու հայ մշակոյթին, հայ կրթութեանը, եկեղեցիին։ Եթէ չլինէր պատգամի երկրորդ բաղադրիչը, Զարմինէ Պօղոսեանի ճակատագիրը շատ շատ կը նմանէր ամերիկահայ նորահաս սերնդակիցներուն եւ աւելի աւագներուն, որոնք կու գային երկրի արեւելեան կամ արեւմտեան ափերը առօրեայով ապրելու: 

 

Այս գիրքը ուսուցիչի եւ մշակութային գործիչի համայն աշխարհին ընդդէմ վկայագիրն է եւ վկայութիւնը։ Նման ենթաժանրը արդէն արմատ նետեր էր ամերիկեան երկրամասի վրայ։ 

 

1993-ին Սուրէն Աբրահամեանը, համանման խորագրի ատաղձ պահելով, գրեր էր եղեռնէն փրկուածի իր կենսագրութիւնը. «Վանէն դէպի Տիտրոյիթ. հայկական ցեղասպանութիւնէն փրկուածը»։ Մէկ էական տարբերութիւն մը կար երկու կենսապատումներու միջեւ. մէկ տեղ հայ յամառութիւնն է, ֆիզիքապէս ապրելու ջիղը իբրեւ գոյատեւութեան նշան, երկրորդին մէջ՝ դաստիարակի, ուսուցիչի առաքելութեան առջեւ մեր հիացմունքի եւ խոնարհումի փաստը։

 Անկրկնելի է վերելքի ճանապարհը, որ կտրեր է Զարմինէ Պօղոսեանը ուսուցչութեան եւ մշակոյթի իւրացման ճանապարհին։ Եւ ոչ միայն Ամերիկայի մէջ, ուր 1978-էն սկսաւ քալել, այլ շատ առաջ, երբ դեռ Ազէզի Սահակեան վարժարանի նստարանէն ծանօթացեր էր հայ տառաշարի գանձերուն, երբ 1956-էն Հալէպի մէջ կը յաճախէր Բեթէլ Աւետարանական վարժարանը, ապա ՀԲԸՄ-ի Կեդրոնական Վարժարանի միջնակարգով ու երկրորդականով, երբ նոյն Հալէպի մէջ սկսեր էր դասաւանդել Կրթասիրացի մէջ իբրեւ ուսուցիչ եւ կազմակերպիչ եռանդուն տնօրէն։ 

 Կրթասիրացի մէջ եղեր եմ, բայց չեմ հանդիպեր իրեն, եղեր եմ Նիւ Եորք, ուր ինքը Պէյսայտի ՍՆԱՎ-ի երկարամեայ տնօրէնն էր, անձանձիր ղեկավար։

 Բարձրագոյն պարգեւներու կողքին ամենաբաղձալին եւ պատուաբերը «Ս. Սահակ եւ Մեսրոպ» կաթողիկոսական շքանշանն էր (2014)։ 

Իր համար կարծես նոր իմաստ  ձեռք բերեր էին Դանիէլ Վարուժանի տողերը՝ 

Դաստիարակն է։ ……….

 Ձայնն այստեղէն լոյսէն կու գայ։

 Բայց կ’ելլէ, թռիչներուն վրայ հուր կայ.

Ձայն կ’արձակեն իրենց բոյնէն գիրքն ու կեանք։

 «Ազէզէն Ամերիկա»ի յօդուածները փորձագրութիւններ են, յուշագրութիւններ, հերոսները՝ գրողներ, գիտնականներ, ուսուցիչներ եւ ուսուցչապետեր՝ կարծես անվերջանալի շղթայ կազմող բնութագրումներ, անկիւնադարձային դէմքեր՝ Վազգէն Շուշանեանէն ձգուող ճանապարհ, որ կը հասնի Երուանդ Ակիշեան, Արա Գալայճեան, Անդրանիկ Ծառուկեան, Հրանդ Մարգարեան, Սարգիս Վահագն, Երուանդ Ազատեան, բանաստեղծական ներշնչումներու յորձանք՝ Զահրատ ու Խրախունի, Մարօ Մարգարեան, Յակոբ Միքայէլեան, Վարուժան Աճէմեան, Սիրվարդ Գարամանուկ, մինչեւ Շահան Արծրունի։ 

 Այստեղ տեղ բռներ են համայնքային կեանքի դրուագները, հայաստանեան արձագանգները: Այս միայն թուարկում չէ, այլեւ իմացութիւններու հսկայական պաշար, այն, ինչով հարստացեր է ինքը եւ հարստացրեր իր միջավայրը եւ մեզ։

 Կարճ ասած՝ ի՛ր կեանքը, ի՛ր հոգեղէն լիցքերը կազմած նուիրական անուններ։ Այսօր հարկ է, որ մեզ շրջապատող անուններու մէջ վարժուինք տալ եւ իր նուիրական ու զարմահրաշ անունը։ 

 Շնորհակալ ենք, որ կը հարստանանք քու լինելութեամբ, սիրելի՛ Զարմինէ Պօղոսեան։ 

 Վարձքդ կատա՛ր։

ՍՈՒՐԷՆ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ

*   *   *   *  *

ԱՆՆԱ ԴԱՒԹԵԱՆ

Խ. Աբովեանի ան. ՀՊՄՀ

Բանասիրական բաժանմունքի մագիստրատուրայի

2-րդ լսարանի ուսանողուհի

 «– Ի՞նչ նոր բան գրած ես:

Ամչնալով եւ արդարանալու փորձով, մինչեւ ականջներս կարմրելով` կ'ըսէի.

– Ո՛չ, Պարոն Պարիկեան, կը ցաւիմ, ժամանակ չունիմ...

– Ժամանակը դո՛ւն պէտք է ստեղծես,– կ՛ըլլար պատասխանը»:

Սա մի երկխօսութիւն է «նորամանուկ» «Ազէզեն Ամերիկա»ի հեղինակ Զարմինէ Պօղոսեանի եւ իր հայերէն լեզուի ուսուցիչ, Գիրքին մէջ «Կեանքս դրոշմող անձերու հետ» բաժնի մէջ իր պատուաւոր տեղը զբաղեցուցած Հայկ Պարիկեանի միջեւ:

            Այժմ վաստակաշատ կրթական մշակ տիկին Զարմինէի նման ես ալ, մէկ կողմ դրած բոլոր չակերտաւոր, փոքրիկ արդարացուցիչ պատրուակները, կը ստեղծեմ 

ժամանակն ու կը վերսկսիմ գրել:

Ընթերցողի ուշադրութեանը ներկայացուող գիրքն ունի 3 ճիւղաւորում, այն է՝ խոհագրութիւն, յօդուածներ, բանաստեղծութիւններ: Ժանրային այս բաժանումը 

գիրքին կու տայ ժողովածուի արժէք, մանկութեան ու պատանեկութեան յուշ-խոհերէն, աշխատանքային գործունէութիւնէն եւ գիտակրթական առօրեայէն 

կը կազմուի «Ազէզեն Ամերիկա» կոչուող իւրատեսակ փունջը: 

 Բայց այս փունջը փունջ չէր կազմեր, եթէ որպէս զարկերակ չդիտարկէր մանկավարժութիւնը: Այո՛, գիրքի իւրաքանչիւր էջով կ՛անցնի մանկավարժութիւն կոչուող կարմիր թելը, որ գործարկուած է Սփիւռքի մէջ իր «կարը կարելու», չէ՞որ «Որքան ալ որ օտար հողմերը փչեն մեր շուրջը, ձեր եւ մեր ճիգերով պիտի կարենանք սփիւռքահայ նոր սերունդին մէջ պահել հայրենասիրութիւնը, հաւատքը հայի ապագայի նկատմամբ»,- նշում է հեղինակը «Ինքնակենսագրութեան փոխարէն» ենթաբաժնի մէջ տեղ գտած «Նահանջելու իրաւունք չունինք» խորագրով յօդուածին մէջ:

 Իսկ ինչպէ՞ս, ի՞նչ սկզբունքով  կառուցուած է մանկավարժական այս փունջը: «Ազէզեն Ամերիկա»ն ընթերցողին կը ներկայանայ «Այբ»էն մինչեւ «Թօ» հետաքրքիր եւ յաջորդական ենթաբաժանումով: Տրոհման այս ձեւը, կը կարծենք,  իւրօրինակ 

երկխօսութիւն մըն  է «Ճամբար Նուպար»ի հայերէն խօսիլ պատգամող պզտիկ ցուցատախտակի գրութեան հետ:

Մայր լեզուով խոսելու, օտար ափերուն այն պահպանելու, սերունդներուն փոխանցելու առաքելութիւնն իր դժուարութիւններով ու խնդիրներով «Հայերէն խօսիր» յօդուածէն կը ճիւղաւորուի ու կը հասնի «Մանկավարժի օրագրէն էջեր» ենթաբաժին՝ ընթերցողի առջեւ բանալով մերթ ծիծաղ յարուցող, մէկ ժպիտ պարգեւող, մերթ ալ խիստ մտահոգիչ յուշ- դրուագներ: Ահա մի պատկեր «Վերամուտի մտահոգութիւններ. երեք պատկեր մեր կեանքէն» յօդուածէն. «Գրասենեակին հեռաձայնը կը հնչէ: Ծնողներէն մին գիծի վրայ է: 

-Շատ կը ներէք, տիկին տնօրէնուհի, աղջիկս չպիտի արձանագրեմ այս տարի։ Շատ դժուար է ճամբորդութիւնը, կը քնանայ ինքնաշարժին մէջ, մինչեւ տուն հասնինք, ուժ չ'ունենար դաս սորվելու, հայերէնն ալ շատ դժուարին կու գայ, ուրիշ բաներէն ալ կը զրկուի կոր։

Լուռ կը լսեմ լսափողին միւս կողմէն:

– Օրինակ՝ ինչպիսի բաներէն կը զրկուի Ձեր աղջիկը, տիկին։

– Պալէի (բեմական ներկայացում) դասի չի կրնար երթալ, ճիմնազեումի բնաւ ուժ չի մնար կոր… այսինքն՝ գիտեմ, աւելի կանուխ պէտք էր որ լուր տուած ըլլայի, բայց շատ դրի վերցուցի,մէկ շունչով, լաւ պատրաստուած դասի պէս իրարու ետեւէ կը գեղգեղէ մեր հոգատար մայրը։ Եւ վրան ալ կ'աւելցնէ չքմեղանքի կարագով օծելու իր խօսքը.– Մենք դպրոցը շատշատ կը սիրենք... սխալ մի հասկնաք զիս, տիկին, աղջիկս չ՚ուզեր կոր. հայերէնը շատ դժուարին կու գայ կոր...:

Երբ զրկուողը գիտակից չէ, թէ իսկապէս ինչէն կը զրկուի... Ալ ի՞նչ խօսիլ, ինչ ըսել մօրը, երբ վեց տարեկան աղջնակը կ'որոշէ, իսկ մայրն ալ մտահոգ է, որ իր աղջնակը «ուրիշ բաներէ կը զրկուի... կոր…», կը նկատէ հեղինակը։ 

 Այս պատկերի մեղքը քիչ մը  մեղմելու համար, կարծես, դրուագային շղթային կը միանայ «հայութեան հետ բացարձակ կապ չունեցող քորեացի ընտանիք մը, որ ոչինչ չի խնայեր, որ դասերը դիւրին գան երեխային»: 

Հեռաձայնէն եկած եւ նմանատիպ լուրերը, սակայն, հեղինակ-մանկավարժին չեն յուսահատեցներ. Ան կը փորձէ «արտասահմանեան կեանքի բաժակին պարպուած կէսը անտեսել ու լաւատեսօրէն լեցուն կէսը տեսնելով յուսադրուիլ», չէ՞ որ «Կրթական մշակը հայկական կեդրոններէն ներս նուիրում բառին քաջածանօթ է, անով լեցուցած է իր  գործունէութիւնը, իր առօրեան, իր ամբողջ կեանքը»: 

 «Ազէզեն Ամերիկա»ի առաջին էջերուն մէջ տեղ գտած կրթական այս բանաձեւը կենսունակ է գիրքի մաս կազմող բոլոր ենթաբաժիններու համար:

 Մայրենի լեզուի պահպանման եւ փոխանցման թեմայէն զատ «Մանկավարժի օրագրէն էջեր» ենթաբաժնի առանցքին մէջ են նաեւ այնպիսի հարցեր, ինչպէս են՝ ճշդապահութիւնը, սաներուն քաջալերելու միջոցները, դաստիարակութիւնը, Ամերի կայի կրթական համակարգը, անոր խնդիրները, կիրառուող մեթոտները, կրթական ոլորտի մէջ նոր, բանիմաց երիտասարդ ուժերու կարեւորութիւնը:

 Բ-են համարակալումը կրող «Կեանքս դրոշմող անձերու հետ» խորագրով ենթաբաժ Նի մէջ զանազան միջադէպերու ու երկխօսութիւններու միջոցով վեր կը հանուին հեղի նակի կեանքինմէջ  կարեւոր դեր խաղցած ուսուցիչներու կերպարները: «Կեանքիս տարբեր հանգրուաններուն շատ տարբեր առիթներով յիշած եմ ուսուցիչներս։ Իւրաքանչիւրը անոնցմէ անեկդոտ մը, մանրավէպ մը, ժպիտ կամ ափսոսանք բերած է իր հետ եւ քանդակած յուշերուս մէջ», կը նշէ հեղինակը։   

 Այդ յուշերուն մէջ  իր ուրոյն տեղն ունի ամէն ինչ գիտցող Ազէզի Խոճան, նոյն ինքը՝ Համբարձում Պէրպէրեանը, ամբողջ Ազէզի մէկ հատիկ խոճան, որուն հարիւրաւոր մեթր հեռաւորութենէն երեւիլը զգաստութիւն կը պարտադրէր»։ Ազէզի խոճային նուիրուած հատուածը նշանաւոր է Արշակ Չօպանեանի «Գեղօն ի պատիւ հայ լեզուին» կտորով եւ հեղինակի՝ այդ ժամանակներու երկչոտ բնաւորութեամբ: 

 Ենթաբաժնի յօդուածներուն մէջ պակաս կարեւոր դեր չի տանիր հայերէն լեզուի ուսուցիչ Հայկ Պարիկեանը: Վերջինիս նուիրուած հատուածը կը նշանաւորենք Շահան Շահնուրի «Նահանջը առանց երգի» հատորով եւ «արեւողող», «մազօթաողող» նորակազմութիւններով: Չմոռնանք յիշատակել նաեւ տնտեսագի-տութիւն դասընթացի ուսուցչուհիին՝ Օրիորդ Ճեմիլէ Նազարեանին, չէ՞որ ան իր աշակերտուհիներու ուսումնական առօրեայի մէջ ուսուցիչէն զատ ունէր մէկ դեր եւս, այն է՝ ընկեր-խորհրդատու:

 «Ազէզեն Ամերիկա» աշխատութիւնն ընթերցողին կը գրաւէ իր ոչ միայն յուշագրա-կան յօդուածային գրելաձեւով, այլեւ գեղարուեստական շաղախով: Վերջինս աւելի գրաւիչ կը դառնայ շնորհիւ դիպուկ ու անկեղծ նկարագրութիւններու եւ համեմատութիւններու: Օր.՝ «Ազէզի Խոճան» հատուածին մէջ անմիջապէս կը  գրաւեն հետեւեալ տողերը.

«Թումանեանի Գիքորը այնքան չէր խեղճացած աղջիկ-պարոնին տան մէջ, որքան ես՝ Լազար Նաճարեան-Գ. Կիւլպէնկեանի տանիքը՝ այդ վերամուտի զբօսանքին»:

 Գեղարուեստական մատուցումը նիւթն աւելի թեթեւ կը դարձնէ, որու շնորհիւ ընթերցողը, պատմուող դէպքերէն ելլելով, ինքնաբերաբար, առանց յատուկ ջանքեր գործադրելու մտովի կը տեղափոխուի անցեալ եւ կը յայտնուի դպրոցական նստարանի, ժամանակ անց ալ կրկին կը դառնայ համալսարանական առօրեայի մէկ մասնիկը: Ես ալ «Ինքնակենսագրութեան փոխարէն», «Կեանքս դրոշմող անձերու հետ» եւ «Մանկավարժի օրագիրէն էջեր» ենթաբաժիններն ընթերցեցածս ժամանակ  յիշեր եմ ինչպէս դպրոցական ու համալսարանական, այնպէս ալ ուսումնական վարժութեան օրերուն սիրտ զովացնող ու սիրտ մաշեցնող դէպքերու երկար շարան մը: 

 Տափակ անիւին նմանող պատմութիւն մըն ալ ես ունիմ, զուարճալի  պատմութիւն մը, երբ տափակ անիւի փոխարէն տունը ձգած պայուսակը  դարձեր էր ուսուցիչէն  յետոյ դասարան մտնելու իմ պատճառը: 

 Ազէզի Խոճայի եւ Հայկ Պարիկեանի նման ուսուցիչներու ու դասախօսներու ես նոյնպէս երախտապարտ եմ, քանզի անոնք կրթութեան ու մանկավարժութեան այն մշակներն են եղեր, որոնք երկչոտ ու ամաչկոտ բնաւորութիւն ունեցող սորվորողներու ձայնը ամէն կերպ լսելու դարձնելու կոչեր հնչեցուցեր են: Եւ վերջապես, գիրքի ուշագրաւ հատ-ւածներէն մէկը ամերիկեան կրթական համակարգին մէջ կիրառուող դաստիարակչական մեթոտներու մասին է.

 «Ուսուցիչները երբեք աշակերտներուն չեն ըսեր. «Դուն չես գիտեր», այլ կ'ըսեն. «Եկուր միասին փնտռենք, ես ալ լաւ չեմ յիշեր»՝ ձեւացնելով, թէ իրենք ալ չեն գիտեր»։ Այս ինծի մանկավարժութեան պարտէզներուն մէջ  կատարած առաջին փորձերս եւ սփիւռքահայ գրող, մանկավարժ Յակոբ Օշականի՝ իր սաներէն մէկուն ուղղուած խօսքը յիշեցուց.

 «Մտիկ ըրէ տղաս: Կան մեծ լեռներ եւ կան պզտիկ լեռներ: Մեծ լերան մէջ ենթադրէ որ կայ մեծ քանակութեամբ ոսկի, պզտիկ լերան մէջ՝ քիչ քանակութեամբ: Արդ՝ մեծ լերան շատը կրնա՞յ պատճառ ըլլալ որ պզտիկին քիչը դադրի ոսկի ըլլալէ, կորսնցնէ իր ոսկեղէն արժէքը:  Տո՛ւր առայժմ քու քիչ ոսկիդ, շատին մասին մտածելու դեռ ժամանակ ունիս…»:  

 Խօսքս կ՛ուզեմ եզրափակել գիրքէն առնուած պատգամով մը, որ հնչեցուցեր է Տօքթ. Բերկրուհի Նաճարեանը Հալէպի Լազար Նաճարեան Գալուստ Կիւլպէնկեան վարժարան այցի ժամանակ.

 «Եթէ երազ ունիք, ձեր աշխատանքով ու կեցուածքով կրնաք համոզել ձեր շուրջինները, որպէսզի ձեր երազներուն ընթացք տան»:

 Սիրելի՛ տիկին Զարմինէ, Դուք հասեր եք Ձեր երազին: 

 Շարունակեցէք երթը Ձեր, չէ՞որ մանկավարժի ուղին դեռ նոր սկսող մանկավարժներու համար Ձեր ընթացքը օրինակ է: Հրաժեշտի ժպիտս կը լայննայ

Մնամ յարգանօք՝ Աննա Դաւթեան

*  *   *   *   *   *

Ներկայացուած է Երեւանի Սփիւռք Գիտա-ուսումնական Կեդրոնի մէջ Խաչատուր Աբովեանի Անուան Մանկավարժական Համլսարան

Հինգշաբթի՝ Հոկտեմբեր 7, 2021-ին

Գրեց՝ ԱՆՆԱ ԿՈՍՏԱՆԵԱՆ

 Բանասիրական   ֆակուլտետ, 4-րդ  կուրս

 «Ոտքի՛, ժողովուրդ,

Ապագան խորտակուած

Նոր սերունդ դժբախտ

Անկարելի է լռել,

Արթննալու պահն է,

Դանակը ոսկորին հասած է արդէն

Ապահովեցէք

Ապահով կեանք մը ամբողջ աշխարհի

Գէթ ձեր զաւակներուն համար գալիքի»։

 Յախուռն,  ճեպընթաց,  կեցութեան  անակնկալները  յաղթահարելու զարմանալի կորովով   ու ուժով, ազգային ուղիի մայր գիծերէն, գերզգայուն

«փնթփնթոցներու»  փոխարէն  «Ոտքի»-ի  արթնութեամբ հանդէս  կու գայ Զարմինէ  Պողոսեանը՝  «Ազէզէն  Ամերիկա»  գիրքի   «Բանաստեղծական

Ներշնչումներ»  խորագիրը  կրող  ենթաբաժնին մէջ։

 Ազէզ,  Հալէպ,  Նիւ  Յորք,  Նիւ  Ճըրզի  տարագիր  աշխարհի խաչմերուկներուն  կանգնած  Զարմինէ  Պողոսեանը  ծնած  է  Սուրիական

հայաշունչ  գիւղաքաղաք  Ազէզին մէջ։  Աշխատակցեր է «Զարթօնք», «Նոր Այնթէպ»,  «Պայքար»,  «Շիրակ», «Նոր  օր», «Մարմարա», «Ազդակ»,

«Հայրենիք»,   «Նոր  Կեանք»  պարբերականներուն։ 

 Թերթենք  էջերը  ստեղծագործական․․․

Ինչքան  զգայուն  լարերու  վրայ  է  կառուցուած  «Կը  փնտռեմ» պատմութիւնը․  արդէն  իսկ  վերնագիրը  թոյլ  կը շշնջէ  մեր  ականջին․

 «Բոլորը  կարօտը  ունին  իրենց  տունին,  անկողնին,  թէկուզ  ամէնէն աննշան համարուղ ամենամտերիմ իրենց բարձին, որուն վրայ ինչ բարձր

տրամադրութեամբ հանգիստ տուած էին իրենց գլուխներուն եւ հրաշալի երազներ  տեսած  ժամանակին։»

 Հիմա․․․  պատրանաթափ  ընդոստ  կ’արթննան՝  աչք  բանալով  տեսնելու կարծր  իրականութիւնը․․․  կորուստներ  եւ  փնտռտուք՝  ամէնէն  աննշան

կարծուող  մանրուքներուն։  Հոն  չեն  այլեւս։  Ո~ւր էին երէկ եւ կամ անցեալ տարի․․․ Ո՞ւր  են  հիմա։

 Այո՛։  Հարազատներս  կը  փնտռեմ… տեղերը  բոլոր  հարազատներուս,ցիրուցան,  անորոշ  հասցէներով»։

 Տրամադրութիւններու  շղթան կը փոխուի՝  համամարդկային սիրոյ Ակունքներում մէջ ենք․ ես, ան հարազատը, հարազատները, մարդիկ ուղղակի,  դուք,  բոլորս...

 Զարմինէ Պoղոսեանի փնտռտուքներու   մէկ այլ ծայրաթեւ կը յիշեցնէ «Ես  Յղի  Եմ»  ոչ  այնքան  ընդունուած  կարգախօս-արտայայտութիւնը:

 Այնքան  հետաքրքիր  է  տիկին  Զարմինէի՝  վերնագիրի  շուրջ պաշտպանողականը. «Ես յղի եմ» վերնագիրը կը դնէ եւ կը սկսի հետեւեալ վահանով. «Հաւատացէք, իմ մասին չէ, որ կը խօսիմ: Թոռնիկ ունենալու յոյսով  շատ -շատոնց  այդ  պարտականութիւնը  իմ  զաւակներուս

փոխանցած եմ: «Թոռնիկի պէս անուշ բան չկայ այս աշխարհիս մէջ»- կը հաստատեն  շուրջիններս»:  

 Ես  ալ   առաջին  անգամ  կը լսէի  Ճիմիին  վերագրուած  այդ  տեսակ յայտարարութիւնը.   «Ճիմի,  այ  էմ  փրէկնընթ»՝  Ճիմի,  յղի  եմ...

 «Ես յղի  եմ»  յայտարարել  ամբողջ  աշխարհին:  Չէ,  այս  մէկը  առաջին անգամն  էր  որ  կը  լսէինք»:  

 Յետոյ իմ մեծերէն շատ անգամ լսած արտահայտութեան շարքը կու գայ՝ «Է~~, մեր ատենը ամեն բան ուրիշ էր: Ժամանակները որքան փոխուած են: Ամօթ կար, յարգանք կար:»  

 

Այսպէս,  հինի  ու  նորի  պայքարով,  երբեմն  համատեղելով  ու ներդաշնակելով  հեղինակը  կու գայ  ամենակարեւոր  մաղթանքին.

 «...փոխանցեցէք անհամար բարեկամներուս եւ ազգակիցներուս՝ ի սրտէ խաղաղութիւն  կը  մաղթեմ  աշխարհին, բոլոր բոլորին, եւ ինչպէս որ մեր աշակերտներուն  շրթունքներէն  կը  լսենք,  Հիւսիս-  Արեւելք  երգին  տողերուն մաղթանքները,  կը  ձայնակցիմ  իրենց  հետ  երգելով,  մաղթելով  որ  մեր ձայնի  ալիքները  հասնին  բոլոր  տեղահան եւ կայք փնտռող ազգակիցներուս»։   

 Իսկ  իր  համար  խաղաղութեան  գլխաւոր  կռուանը  բարութիւնն  է.

 «Ծննդեան  տօներու  առթիւ  սրտաբուխ  նուէր  մը»  ստեղծագործութեան մէջ կը նկատենք մշտարթուն,  անուղղելի լաւատեսութիւն․ «Ով կ՛ըսէ թէ աշխարհ անտարբեր,  անգութ,  անշնորհակալ  ու  չարակամ  մարդոցմով լեցուած  է։  Միմիայն մէկ ազնիւ  արարք,  առանց  անմիջական ակնկալութեան  մէկ  գեղեցիկ  ժեսթ,  մեզի  տրուած  նուէր-բարիքը  մեզ ինչպէս  լաւատեսութեան  փոխադրեց »։ 

 Պատմութիւնը կ՛եզրափակուի  աւելի  ընդգծելի գիրով․ «Այո, աշխարհի  մէջ  տակաւին  կան  լաւ  մարդիկ»։

 Այդ լաւ մարդկանց մէջ մենք այսօր կը տեսնենք Ձեր ներկայութիւնը...

 Արեւմտահայերէնի վերածեց՝ Շաքէ Մանկասարեան

  Նոյյան տապան  -   Հասարակություն

Armenian Poem Page for Dec 24-25 2011

 

Yerevan,Nostalgia.our visit to Armenia,2021

 https://hairenikweekly.com/2021/11/01/49013

Published on Nov, 1, 2021

ՅՕԴՈՒԱԾՆԵՐ

ԵՐԵՒԱՆԸ՝ ԿԱՐՕՏԱԽՏԻՍ  ՀԱՒԱՔԱՎԱՅՐԸ․ ԱՆՄՈՌԱՆԱԼԻ ՄԵՐ ԱՅՑԸ` 2021-Ի

Զարմինէ Գ․ Պօղոսեան

Հոկտեմբեր 29, 2021

Սփրինկֆիլտ, Փենսիլվանիա

Այս տարուայ հայրենիք մեր այցելութիւնը – Սեպտ․ 23-էն մինչեւ Հոկտ. 12- շա՜տ տարբեր բնոյթ ունէր։ Տխուր, միաժամանակ ե՛ւ սպասողակա՛ն։

Տխուր՝ որովհետեւ մեր ժամանումի թուականէն շաբաթ մը առաջ կորսնցուցած էինք համավարակի զոհ դարձած հարազատ մը։ Մեր ժամանելէն մէկ շաբաթ առաջ, արդէն իսկ հայրենի հողը գրկած՝ կը ննջէր հալէպահայերու համար յատկացուած  գերեզմանատան բարձունքին, այն աղջիկը, որ որքան սէր, կորով եւ փորձառութիւն ունէր Սուրիոյ մէջ բժշկական մարզի մէջ տասնամեակներ ծառայած էր ունեցած մասնագիտութեամբ, նոյնքան եւ աւելի սէր ունէր մանաւանդ՝ Հայրենիքին հանդէպ։

Սպասողական՝ որովհետեւ Յուլիս 31-ին վերջապէս լոյս տեսած եւ հրապարակ իջած էր տարիներու երազս՝ «ԱԶԷԶԷՆ ԱՄԵՐԻԿԱ» խորագիրը կրող հատորը։

Հատոր մը, որ 400 էջնոց հաւաքածոյ մըն է տասնամեակներու ընթացքին հայ մամուլի էջերուն մէջ ցրուած, լոյս տեսած եւ կամ կարգ մը անտիպ գրութիւններուս։

Հարցական էր թէ ի՞նչպէս պիտի դիմաւորուէր գիրքս, ինչպէս պիտի կարենայի զանոնք հետս բերել Միացեալ Նահանգներ ընտանիքիս անդամներուն, աշակերտներուս եւ կամ՝ ընթերցասէր բարեկամներուս նուէր տալու։

Վերջ ի վերջոյ շուրջիններուս անյաղորդ, աւելի ճիշդը ցաւակից նայուածքները ուրիշ բան չէին թարգմաներ քան՝ «Ո՞վ է հայերէն գիրք կարդացողը հիմա․․․․»

Եւ պատահեցաւ անսպասելին․․․․

Երեւանը դարձաւ իմ կարօտախտիս հաւաքավայրը։ Միսաքին եւ իմ տարիներու նուիրեալ աշխատանքը արտասահմանի մէջ, գնահատանքի արժանացնող հանդիսութեան մը վերածուեցաւ՝ Հալէպէն մինչեւ Միացեալ Նահանգներու մէջ, մեր ազգային-մշակութային-կրթական-ընկերային կեանքէն ներս տարած աշխատանքը նկատի առնելով։

Արդարեւ, Դոկտ․ Փրօֆ․ Ռուբէն Միրզախանեանի հովանաւորութեամբ եւ իր բարձր ներկայութեամբը, Երեւանի Թէքէեան Մշակութային Միութեան Կեդրոնը իր դռները բացած էր Սեպտեմբերի 30-ին «ԱԶԷԶԷՆ ԱՄԵՐԻԿԱ» գիրքիս շնորհանդէսին համար, կազմակերպչական համագործակցութեամբը Երեւանի Խաչատուր Աբովեանի Անուան Հայաստանի Պետական Մանկավարժական Համալսարանի ՍՓԻՒՌՔ Գիտա-ուսումնական Կեդրոնին։

Իսկ ինչո՞ւ կ՛ըսեմ «Երեւանը դարձաւ իմ կարօտախտիս հաւաքավայրը», որովհետեւ, 65 տարուայ բաժանումէ մը ետք հոն ներկայ էր Ազէզի Սահակեան Նախակրթարանի դասընկերուհիներէս՝ Վարդուհի Թօփճեանը։ Կրնա՞ք պատկերացնել 11 տարեկանին Ազէզէն բաժնուած, հազիւ թէ պատանութեան սեմին ոտնակոխած աղջիկներ հանդիպին Երեւանի մէջ, եւ զիրար տեսնեն սպիտակած մազերով մեծ մայր դարձած։

Հո՛ն էին նաեւ Հալէպի Բեթէլ Աւետարական վարժարանի աշակերտական օրերէս Ժոզէֆ Ապաճեան ընտանիքի անդամները, Երուսաղէմի Թարգմանչաց Վարժարանի երկրորդականէն Անի Յարութիւնեան- Չէքիճեանը, Հալէպի Հ․Բ․Ը․Մ․-ի Լ․Ն․Գ․Կ-ի երկրորդականը յիշեցնող ողբացեալ դասընկերուհի Զարմինէ Պօղարեանին եղբայրը, նաեւ դասընկեր, ապա ուսուցիչ՝ Աբրահամ Քասիս-Երէցեանը։ Ներկայ էր նաեւ իմ երախտապարտ աշակերտններէս Հալէպի Կրթասիրաց Վարժարանի առաջին տարուայ ուսուցչութեան օրերէս ազգային բարերար՝ Գաբրիէլ Չէնպերճեանն ու Միութենական ընկեր՝ Կարպիս Վարդանեանը իր ազնիւ տիկնոջ Սեդային հետ։

Շնորհանդէսին իր օրհնաբեր ներկայութիւնը բերած էր Երուսաղէմի Միաբանութենէն Բարձրաշնորհ Արիս Արք․ Շիրվանեանը, որ իր բացման ու փակման օրհնութեան աղօթքներով կարծես վախճանեալ եղբօրս՝ Տ․ Վրթանէս Ա․ Քհնյ․ Գալայճեանին ներկայութիւնը կենդանացուց։ Սրբազանը գիտէր մեր ընտանիքին մասին եւ հարց տուաւ – «ընտանիքէդ ո՞վ կայ հոս» ըսի՝ ամէնէն փոքր եղբայրս, արուեստագէտ Վազգէն Գալայճեանը իր տիկնոջ՝ Ժագլինին հետ, նաեւ Միսաքին ընտանիքէն երեք քոյրերու զաւակները։

Պատուոյ սեղանին էին Պայքար Շաբաթաթերթի երախտաշատ գլխաւոր խմբագիր Տիար Երուանդ Ազատեանը, Սփիւռք Գիտա-ուսումնական Կեդրոնի Տնօրէն՝ Փրօֆ․ Սուրէն Դանիէլեանը, Բանասիրական Գիտութիւններու Թեկնածու Դոցենտ՝ Դոկտ․ Քնարիկ Աբրահամեանը։ Առանձին ելոյթներով հանդէս եկան գիրքիս խմաբագիրը եւ օրուան հանդիսավար՝ Քնարիկ Աբրահամեանը, հատորին յառաջաբանին հեղինակ՝ Փրօֆ․ Սուրէն Դանիէլեանը, Մատենագէտ – Մանկավարժ Յովսէփ Նալպանտեանը, Խաչատուր Աբովեանի ՀՊՄՀ   Բանասիրա-կան բաժանմունքի մագիստրոսական 2րդ լսարանի ուսանողուհի՝ Աննա Դաւթեանը։

Գիրքէն նմոյշներու ընթերցումներ կատարեցին հանդիսավար Դոկտ․ Քնարիկ Աբրահամեանը, 24 ժամ առցանց սփռուող www.radioayk.com-ի հիմնադիր-Տնօրէն, Արեւմտահայերէնի անխոնջ պաշտպան, Ուիքիփիտիայի արեւմտահայերէնով կամաւոր նուիրեալ աշխատակից՝ Շաքէ Մանկասարեանը։

Իսկ Յակոբ Միքայէլեանի ԱԶԳ-ի մէջ երեւցած ակնարկը հատորին շուրջ, կարդաց՝ Շողեր Պիլէմճեան-Հեղինեանը- ընդգծելով Միքայէլեանին եւ իմ Հալէպի դպրոցական օրերէն գրասէր-ընթերցասէր աշակետներ ըլլալը։

Մանկավարժի ակնոցով դիտուած ամէնէն աւելի սիրտ ջերմացնող երեւոյթ էր ականջալուր ըլլալ մագիստրոսական բաժնի ուսանողուհի Աննա Դաւթեանին ելոյթին, որ Դոկտ․ Բերկրուհի Սվաճեանին նուիրուած հատուածէն քաղած էր անոր իմաստուն խօսքերէն մին-

«Եթէ երազ ունիք, ձեր աշխատանքով ու կեցուածքով կրնաք համոզել ձեր շուրջին–ները, որպէսզի ձեր երազներուն ընթացք տան»:

            Երազներուս իրականացումը գտայ հայրենիքին մէջ։ Ոչ միայն գիրքիս լոյս ընծայումին հետ շնորհանդէսին վայրը հայրենի հողին վրայ կը գտնուէր, այլ նաեւ շնորհանդէսի սրահը լեցնող գրասէրները յոյս ու հաւատք կը ներշնչէին, լեզուի կարեւորութեան հաւատացող հայերով։

Սիրտ ջերմացնող եւ ականջ շոյող խօսքերէն աւելին նոր սերունդի ներկայացուցիչներու, համալսարանի ուսանողուհիներու ներկայութիւնը կու գային զիս հաւատքով լեցնելու։  Ինչպէս որ ներկաներէն «Նոր Յառաջ»-ի աշխատակից եւ Եռրւանեան կեդրոնի պատասթանատու, տաղանդաւոր գրող Անի Բրդոյեան-Ղազարեանը կը յիշեցնէ Տիար Երուանդ Ազատեանի ելոյթէն հետեւեալ գնահատականը թէ՝   «Գրողներ կան, որ չեն գործեր եւ կան գրողներ որ չեն գրեր։ Զարմինէն երկուքն ալ կը համատեղէ եւ արդիւնքը կ՛երեւի անոր օգտապաշտական գրականութեան մէջ։ Զարմինէ Պօղոսեանը կրթական մշակ է՝ Մեսրոպաշունչ հաւատքով, իսկ գիրքին իւրաքանչիւր էջը՝ մեղրահամ քնքշութիւն ունի, ինչպէս իրենց բակի թթենիին պտուղը, որուն մասին յիշատակած է գիրքին մէջ»։

*    *    *

Այո՛,  Հալէպի երկրորդականի աւարտականէն ետք երազիս մաս կը կազմէր Հայաստանի մէջ համալսարանական ուսում ստանալ, ինչպէս շարք մը դասընկեր-դասընկերուհիներս յաջողած էին օրին։ Հինգ տասնամեակ ետք Երեւանի մէջ Մեսրոպեանով գիրքիս լոյս ընծայումը եթէ համարժէք չէր այդ օրերուն ստանալիք հայրենի «դիպլոմ»ին, սակայն, լաւագոյն սփոփանքն էր երազներուս իրականացման ճամբուն վրայ։

Դոկտ․ Քնարիկ Աբրահամեան ո՛չ միայն բացառիկ բծախնդիր ու բանիմաց խմբագիրն դարձաւ – մօտաւորապէս երեք տարի տեւող համբերատար աշխատանքով այս հատորին լոյս ընծայման- այդ օր նաեւ փայլեցաւ հանդիսավարի իր շնորհերով։ Ան ներկայացուց գիրքը, գեղարուեստական յայտագրով հրամցուցուեցաւ գիրքէն հատուածներու ընթերցումներ, «Տափակ Անիւ», «Ազէզի Խոճան»։

Իսկ ձեռնարկին ամենամեծ անակնկալն էր, թէ՛ հանդիսատեսին, եւ թէ ինծի համար երբ Դոկտ․ Քնարիկ բարձրախօսին հրաւիրեց ԹՄՄ-ի Մհեր Մկրտչեան Թատերախումբի անդամներէն -Միսաք  Պօղոսեանը, որ Օմար Խայեամի եւ Վահան Տէրեանի խօսքերու հիման վրայ գրուած իր եւ իմ սիրած երկու երգերը հրամցնէ ներկաներուն։

*    *    *

Երեւանի մի քան շաբթուայ մեր կեցութեան ընթացքին ամենադժուար, հոգիիս համար տանջալից պահն էր Եռաբլուր մեր այցը։ Անցնող Սեպտեմբերին Հայ ազգը վերապրեցաւ 1915-ի օրերուն տիրող խորշակը։ Սեւ խորշակ մը, որ դարձեալ հնձեց տարաւ մեր նոր սերունդէն անհաշուելի զոհեր։ Ապագայի խոստումներով լի սերունդ մը զոհուեցաւ, որ պիտի դառնար Մեր ԱՊԱԳԱՅ-ն ու մեր ՅՈՅՍ-ը։ Մեր աչքերէն հոսող արցունքի կաթիլներուն ըմբոստ ու անզսպելի հոսքը բաւարար չէ բնա՛ւ կորուստին կսկիծին հետ վիշտին խորութիւնը հաւասարակշռելու։

Սակայն, շուրջս երիտասարդութիւն, պայծառ դէմքեր ու խօսուն աչքեր տեսնելով վերստին կը յուսադրուիմ յիշելով Խրիմեան Հայրիկին խօսքերը ․․․

«Դուք մի՛ վհատիք, Աւետարանի հարուածեալ որդիքներ. յոյս ա՛ռ, ու քաջալերուէ՛, ժողովուրդ Հայոց, երկհազար ամ է (տարի)  որ միշտ ջախջախուիս ու չես մեռնիր։ Պարսիկ, Յոյն, Արաբացին եւ Կովկասեան բարբարոս ազգերը միշտ արշաւեցին ու քանդեցին քո հայրենիք. բայց դու անվկանդ՝ (ապահով) անյուսահատ ոգի մի ունիս, որով կ՚ապրիս ու կը մնաս մինչեւ ցայսօր»։

*   *    *

Իւրայատուկ վայելքի պահ էր երբ մէկ դասապահի հանդիպումով առանձնաշնորհումը ունեցայ վայելելու ներկայութիւնը Խաչատուր Աբովեանի Անուան մանկավարաժական համալսարանի լսարաններէն մէկուն մէջ եւ սորվիլ փափաքող երեսուն զոյգ աչքերուն խորը նայելով։

Անխուսափելիօրէն Զահրատն էր որ եկաւ թարգմանելու իմ ներքին անբացատրելի զգացումներս- «Ձեր ու Սան կոչուած

          Այդ փայլուն աչքով դէմքերուն միջեւ

          Սիրոյ Կամուրջ մը կը շինուի տակաւ

          Սիրոյ կամուրջէն անցա՞ծ էք բնաւ․․․․»

Այո՛, ես այդ օր վերստին ապրեցայ դասարանի մէջ ըլլալու եւ սորվիլ ուզող աչքերուն նայելով հմայուելու։

Մէկ այլ վայելքի պահ ստեղծեց բանասիրական ֆակուլտետի, 4-րդ  կուրսի ուսանող- Աննա Կոստանեանը գիրքէն քաղուած իր իւրայատուկ ընտրութիւններով- այսպէս- «Կը  փնտռեմ» պատմուածքէն հատուածի մը մէջբերումովը իրենց բոյներուն կարօտը քաշող – Հալէպէն՝ Պէյրութ, Պաղտատ թէ Գահիրէէն ցիր ու ցան հայութեան։

          «Բոլորն ալ  կարօտը  ունին  իրենց  տունին,  անկողնին,  թէկուզ  ամէնէն աննշան համարուղ ամենամտերիմ իրենց բարձին, որուն վրայ ինչ բարձր տրամադրութեամբ հանգիստ տուած էին իրենց գլուխներուն եւ հրաշալի երազներ  տեսած  ժամանակին»։

Սակայն, Աննան կը գտնէ յուսատու տողեր ալ եւ մէկ այլ գրութենէն  կը մէջբերէ հետեւեալը-  «Այո՛, աշխարհի  մէջ  տակաւին  կա՛ն  լաւ  մարդիկ»։

Այո՛, ես ալ անուղղայ լաւատես մըն եմ, երբ հարցը մեր հայրենիքին գայ։ Կարծէք այդ տողերը ինծի կը վերադառնային ի՛ր բերնով, հայրենի երիտասարդու-թեան բերնով ընգծելու թէ-  Այո՛, հայրենիքի մէջ կան օրինակելի Նոր սերունդի ներկայացուցիչներ, Աննաներուն պէս խելացի ու հաւասարակշռուած հայուհիներ, ապագայի մայրեր, դաստիարակներ, որոնք մեր հոգիները կը լիցքաւորեն ապագայի հանդէպ իրենց լուսատու օրինակներով։

Մէջբերելով 19-րդ դարու Ֆրանսացի գրող Սթանտալին սա խօսքը թէ՝ «Ժողովուրդի մը հանճարին առաջին գործիքը ԻՐ լեզուն է», Աննաներն ու Քնարիկը յոյսս կը բազմապատկեն, որովհետեւ կ՛ապացուցեն թէ Հայ ժողովուրդին հանճարի գործիքը այս նոր սերունդին ձեռքին է․․․․ Լեզուն կ՛ապրի այստեղ, եւ կարդացողներ կա՛ն անպայման։

Վստահ եմ ինծի համամիտ էք նաեւ դուք եւս, կրկնելու Խրիմեան Հայրիկին իմաստուն յորդորը՝ Հայրենիքէն հեռանալու ամէն տեսակի մտադրութիւն եւ մտածում հեռու վանելով – «Պարսիկ, Յոյն, Արաբացին եւ Կովկասեան բարբարոս ազգերը միշտ արշաւեցին ու քանդեցին քո հայրենիք. բայց դու անվկանդ՝ անյուսահատ ոգի մի ունիս, որով կ՛ապրիս ու կը մնաս մինչեւ ցայսօր»։ …: