2012_Jan_28_HMADS Celebrates 45th Anniversary with a Special Concert

 

Սրբոց Նահատակաց Ամէնօրեայ Վարժարանի

45 -ամեակը Համերգով

Յասմիկ Գուլեան- January 18, 2012

  youtube

HMADS, 45th Anniversary Gala Banquet.

Surpazan Arch_Yeghishe Gizirian_Clergy_Ambassador Garen Nazarian Program participants

Եթէ Չարենցը 20-րդ դարում իր պատգամը խօսքով ձեւակերպեց թէ «Ով հայ ժողովուրդ, քո միակ փրկութիւնը հաւաքական ուժի մէջ է», ապա տառերի գիւտն անողը դերեւս 5-րդ դարում այն իրագործեց մէկ ազգի, մէկ ժողովուրդի համար:

Մտածողութեամբ ու գործով իրար կապելու, միացած շղթայ մնալու թշնամու հանդէպ միտումով:  Զինուորական էր: Նշանակում է  երդուել էր պատուով կատարել իրեն տրուած հրահանգները: Հոգեւորական էր: Առաջիններից՝ որ Աստուածաշնչի հատուածները եկեղեցու բեմից հնչեցրեց մեր ոսկեղնիկով:

Քանի որ բանաւոր  հայերէն լեզուն զարգացած ու մատչելի էր հաւատացեալ ժողովուրդին:  Այստեղից էլ այբուբեն ունենալու պահանջը հասունցած էր:  Մտածումի հետ ծնւում էր գիտնականը, իր ուժերին վստահ մտաւորականը: Օրուայ Վեհափառին հլու հաւատացեալ քրիստոնեան, թագաւորին երդւեալ զինուորական-քաղաքացին՝ այսօր աւելի քան 1600 տարի հայ ժողովուրդին պահում է հաւաքական դրօշի տակ:

            Այսօր Սրբոց Նահատակաց Ամէնօրեայ Վարժարանի 45 –ամեակն է: Համերգ-խրախճանքը իրականացրել են ժրաջան ծնողներ, ուսուցիչներ եւ աշակերտներ: Ոգին ի բռին աշխատել են լաւագոյնս ներկայացնելու ունկնդրին, եկող սերունդին:      

            Անժխտելիօրէն պարագլուխը  Տիկ․ Զարմինէ Պօղոսեանն է, վարժարանի տնօրէնուհին: Աւելի գեղեցիկ ու օրուան պատշաճ յղացում չէր կարող լինել, քան օգտագործել եկեղեւոյ սրբազան վայրը,  ուր  ունկնդրին զգօնութիւնը եւ ակնածանքը արթուն է:  

Որտեղ աթոռներների շրխկոց չես լսի:

Կազմակերպուած աշխատանքի արդիւնքը լաւագոյնս կ՛երեւայ եւ որ՝ ամէնակարեւորն է հնչականութիւնը-լսելիութիւնը յատուկ էր: Մուտք է գործում մոմերով ՍՆԱՎ-ի երգչախումբը: Երգի ուսուցչուհի, ղեկավար՝ Անահիտ Պօղոսեանը  կատարում է Կոմիտասի «Ով Մեծասքանչը» խօսք՝ Մեզպուրեանի, Ալ. Հեքիմեանի «Մեսրոպաշունչը» խօսք՝ Գ. Բանդուրեանի: Աշակերտներին ընկերակցում է ուսուցչուհին  որ առանձին ոգի է տալիս կատարմանը: Նուագակցող ուսուցչուհին է Ժանէթ Մարգարեանը եւ Նուարդ Ծ. Տատուրեանը: Ինչպէս միշտ Զարմինէ Պօղոսեանը իր գնահատական պատշաճ խօսքն է ասում: Շեշտում է, որ օրուան եկամտաբեր համերգի մասնակիցները, ովքեր երաժշտական կրթութեամբ որակաւոր կատարողներ են, իրենց ժամանակն ու կարողութիւնը առանց վարձատրութեան նուիրաբերել են շնորհակալ աշխատանքի յաջողութեան: Նրանցից ոմանք նախկին շրջանաւարտներ են,  զաւակները այսօր աշակերտ են ՍՆԱՎ-ի:

Յայտագիրը կազմուած էր հայ եւ օտար երգահանների ստեղծագործութիւններից, որ վկայում էր երգիչ-երգչուհիների ջութակահար-դաշնակահարի կատարման բարձրորակ մակարդակը: Վկայ՝ ծրագիր-յայտագրի գրքոյկում տրուած իւրաքանչիւրի կենսագրական նօթերը:

Այսպէս՝ արդար լինելու համար Ալպերթ Մալոթի «Տէրունական Աղօթքը», «Արփա-Սեւան»ը կատարում է պարիթոն Վաղարշակ Օհանեանը, Պուչինիի Լա Րոնտին, Դոդոխեանի «Ծիծեռնակը» սոփրանօ Անուշ Պարքլին: Ռախմանինովի երկու էտիւթ, Արամ Խաչատուրեանի պոէման՝ դաշնակահարուհի Թանիա Գաբրիէլեանը, Վերտիի «Թրուպատուր», Նիկոլ Գալանտարեանի «Արդեօք ո՞ւր ես» Մեցցօ սոփրանօ Յասմիկ Մէյխանէճեանը: Ալպէնիզ Թանկօ, Կոմիտաս «Ծիրանի Ծառ» ջութակահար Տիանա Վասիլեանը: Կոմիտաս «Երազ», «Սարերի Հովին մեռնեմ» կատարեց ժամանակակից երգչուհի Յուշերը: 

Վերջում կատարուեց Էրնէսթօ Տէ-Գըրթիսի եռեակ երգեցողութիւնը:

        Նման միջոցառումներ ի մի են բերում մարդկանց, վեր հանում բարի տրամադրութիւններ, մղում աւելի ազգօգուտ գործերի:

          Այս է նպատակը հետամուտ լինելու քաջութիւնը ունեցողին երանի:

     Հիւրասիրութեան  Սրահը հրաւիրող   ու ճաշակով ձեւաւորուած, յանձնախումբի անդամները խնդումերես, հիւրամեծար են՝ անկիւնի պաստառը տեխնիկայի վերջին խօսքով լուսանկարներով վկայում է, թէ ովքեր եկան ու անցան այս յարկի տակից: Ովքեր քար-քարի, շիւղ-շիւղի դրին ու կերտեցին այն, ինչ տեսնում ենք այսօր:

             Տարեդարձի կարկանդակը կտրւում է ծափ ու ծիծաղի տակ ու մինչեւ ուշ գիշեր շարունակւում է կերուխումը:

              Բարի երթ սրբազան գործի լծուած մարդկանց՝ ի փառս հայ գիրի, ի փառս Հայ  Դպրոցի, ի փառս հայ ոգու եւ միասնութեան:

Alexander Saroukhan, 125th Anniversary,Ալեքսանդր Սարուխանի 125 –ամեակին համար ամփոփեց- Zarmine K.Boghosian

 

ՍՓԻՒՌՔՒ ՀԱՅԵԼԻՆ՝

ՍԱՐՈՒԽԱՆԵԱՆ ԵՐԳԻԾԱՆԿԱՐՆԵՐՈՒ ԸՆԴՄԷՋԷՆ

Վարպետին 125-ամեակին առթիւ

1898-1977

 

 

«Շնորհաւորելի է ՍՓԻՒՌՔԸ որ Ալեքսանտր Սարուխան մը ունի իր մէջ»։

Միքայէլ Կիւրճեան

 

            2023-ին ողջերթ մաղթելէ առաջ կ՛անդրադառնամ թէ այս տարի ծննդեան 125-ամեակը բոլորուեցաւ հայ թէ համայն աշխարհի արուետի աշխարհին իր անմոռանալի ու պատուաբեր ներդրումը կատարած այս մեծ ծաղրանկարիչին։ Ան ոչ միայն պարծանքն է իր երակներուն մէջ վազող հայու ինքնութեան, այլեւ՝ իր ստացած համաշխարհային ճանաչումով Եգիպտոսէն մինչեւ եւրոպական երկիրները հայուն անունը պանծացնող արուեստագէտն է։  

Այո՛, ո՞վ է Սարուխանը․․․

Ի զուր չէ որ 1957-ին Իտալական «ՍԹԻՒՏԻՕ» պարբերաթերթը զինք դասած էր 20-րդ դարու 100 լաւագոյն արուեստագէտներու շարքին ։

Ալեքսանդր Սարուխան անունին ծանօթացած եմ երբ տակաւին Հալէպի դպրոցական սեղաններուն վրայ էինք։ Հալէպի աշակերտական օրերուս, վաթսունականներու սկիզբը երբ յաճախակի կառավարութիւն կը փոխուէր ուրիշ երկիրներու «մեծերու- Քենետի-1963- եւլն» սպաննութեան պատճառով դպրոցը կը փակուէր եւ տուն կը ղրկուէինք, դասերէն ազատուած ըլլալու ուրախութեան չափ ալ կը մտահոգուէինք մեր գալիքով․․․ ապագայով։

Այդ օրերու անմոռանալի յիշատակներէն մին է նաեւ հայրենի թէ արտասահմանեան ակնառու անձնաւորութիւններու այցը մեր դպրոցէն ներս։

Անշուշտ, երեւելի անձնաւորութիւններու այցը որքան որ ալ մեր մտահորիզոնը ընդլայնող այցեր էին, նոյնքան նաեւ ուրախառիթ պատճառներ էին աշակերտներուս համար կարգ մը դասապահերը կրճատելու։

Անոնց շարքին էր Եգիպտոսէն ժամանած Ալեքսանդր Սարուխանի տուած այցը մեր վարժարանին։ 

Այսօր չեմ կրնար յիշել վեց տասնամեակ առաջ նշանաւոր հիւրի մը ներկայութեան մանրամասնութիւնները։ Սակայն, գիտեմ մէկ բան պարզ է այդ օրուընէ, որ իր անունը դրոշմուած է մէջս- առանց «եան» ի նշանաւոր հայ մը։

Գուցէ գրչանուն մը․․․ Երուխան-թէ՞ Սարուխան․․․

Ան ոչ միայն մեր աշակերտական յիշողութեան մէջ անուն արձանագրեց այլ նաեւ՝ մեր վարժարանի յուշամատեանին արձանագրած իր քաջալերական մի քանի տողով մնաց մեր վարժարանի պատմութեան մէկ մասը։  Հայ դպրոցի գոյութիւնը ծափահարող եւ իր ուրախութիւնը գրաւոր բանաձեւող երգիծանկարիչ թէ ծաղրանկարիչ Սարուխանը ամենայն լրջութեամբ կ՛արձանագրէր իր գոհունակութիւնը թէ մեր վարժարանէն ներս «ապագայ սերունդը կը գտնուի գիտակից եւ  ազգային նուիրականութեանց նախանձախնդիր, կարող ձեռքերու մէջ․․․»։  

Այս օրերուն աւելի եւս կ՛իմաստաւորուի այդ խօսքը երբ հայրենիքէն թէ Սփիւռքի ամէն մէկ անկիւնէն մէն մի դպրոցի փակման, հող կորսնցնելու ցաւով «ախ ու վախ»-ի մէջ ենք հիմնովի՛ն։

Մանաւանդ՝ փնտռտուքի մէջ է մեր ազգը Դիոգինէսի լապտերով գտնելու «ազգային նուիրականութեանց նախանձախնդիր, կարող ձեռքեր» գտնելու եւ ապաւինելու համար։

 Այդ օրերուն Հալէպահայութիւնը հանդիսատեսը եղաւ նաեւ Վահէ Սամուէլեանին բեմադրութեամբ «Աշակերտական Թատրոն»-ին հրամցուցած Սարուխանին հեղինակած «Մենք Հայերէն Չենք Գիտեր» կատակերգութեան-29 Մարտ 1969-ին, հեղինակին իսկ ներկայութեան, եւ իր անձնական գնահատանքին։

Ապա զինք եւ իր անունը սկսանք տեսնել յաջորդաբար մէկ այլ մեծութեան՝ Երուանդ Օտեանի «Ընկեր Փանջունի» (1938) հատորին նկարազարդումներու շարանը։ Ինչպէ՞ս չյիշել նաեւ Յակոբ Պարոնեանի «Մեծապատիւ Մուրացկաններ»ուն նկարազարդումները։

Սարուխան կը յիշուի նաեւ որպէս պայծառ բանախօս, իր առինքնող պերճախօսութեամբ եւ պատկերաւոր խօսքին հմայքովը։ Իրեն կը վերագրուի նաեւ կնքահայրութիւնը Հալէպի մէջ 1954-ին հիմնադրուած կեդրոնին «ՍԱՐԵԱՆ ԱԿԱԴԵՄԻԱ» անուանակոչութիւնը։

Արտասահմանեան կեանքին եւ ազգապահպանման իր երկարամեայ փորձառութիւնը կրցած է ամփոփել քանի մը հատորներու մէջ։ 1963-ին լոյս կը տեսնէ իր «Մենք Հայերէն Չենք Գիտեր» թատրերգութիւնը օրին Հայաստանի մէջ ֆիլմի վերածուելով կը կրկնուի բազմաթիւ անգամներ։  Սարուխան հեղինակ է նաեւ «Վասն Ոթնուկէսից Մեղայ Մերոց», «Այրէ Ինչ Որ Պաշտեցիր» հատորներուն։

Յետոյ հասաւ «Տե՛ս Խօսքերդ» պատկերազարդ գիրքը, որ կ՛ընդգըրկէր մեր ասացուածքներուն եւ արտայայտութիւններուն զուարճալի, միաժամանակ զգաստութեան հրաւիրող պատկերաւոր շարանը։   

Երբ այս օրերուն մեր սրտերը կ՛արիւնին մեր կորուսեալ հողերուն մասին մտածելով եւ մեր հազարաւոր երիտասարդներուն երակներէն թափած արիւնլուայ հողերուն մասին սգահանդէսներ կազմակեպելով, կարդացէք անպայման Յակոբ Տիւնեայեանի խմբագրութեամբ լոյս տեսնող ԱՂԹԱՄԱՐԻ մէջ երեւցած Սարուխանի գրիչով՝

        «ՀԱՅԸ ԴԻՒԱՆԱԳԷՏ ՉԷ- Ո՞Ր ԱԶԳՆ Է ԴԻՒԱՆԱԳԷՏ» Յօդուածը (Աղթամար- թիւ 1, Չորեքշաբթի 25 Յնվ․ 2023)։

«Ի՞նչ է սա ՛Դիւանագիտութիւն՛ ըսուած բանը, զոր ունին ուրիշներ եւ մենք չունինք» - հարց կու տայ Սարուխան եւ ապա սփոփարար պատասխանը ի՛նք կու տայ մեզի։ Մէկ առ մէկ ան կը թուէ բոլոր այն պատմական անուններն ու Ժամանակաշրջանները երբ հզօր պետութիւններ աշխարհին տիրանալու ծաւալապաշտ ախորժակով իրենց սահմանները կ՛ընդլայնէին արեւելքէն արեւմուտք, հիւսիսէն հարաւ։

Սարուխան յաջորդաբար կը թուէ Դիւանագիտութեամբ  կերտուած բոլոր կայսրութիւնները՝ սկսելով ուրարտական, հին յունական, հռոմէական, բիւզանդական կայսրութիւններէն հասնելու համար՝ աշխարհածաւալ ֆրանսական, աւստրօ –հունգարական գերմանական, օսմանեան եւ բրիտանական կայսրութիւններուն, որոնց շատերուն սահմաններէն ներս «արեւը մայր չէր մտներ»։

Այդ բոլորին վերելքներուն յաջորդող, այսօրուայ իրենց վիճակուած ճակատագիրը ո՞ւր հասցուցած է զիրենք։ Ամենազօր դարաշրջան մը կերտելէ ետք ո՞ւր հասցուցած է զիրենք այսպէս կոչուած «Դիւանագիտութիւնը»։

Այս օրերուն, մեր ազգին սպառնացող տագնապալի օրերուն մխիթարանք մը չէ այս թուարկումը մեր կոտտացող հոգիներուն պալասան մը ցնցուղելու, այլ՝ համբերութեամբ մեր նոր սերունդին դաստիարակելու հին սխալներէն նոր ճամբաներ որոնելու։

Վերադառնալով Սարուխանին եւ կեդրոնանալու համար երգիծական աշխարհին մէջ բացառիկ երեւոյթ համարուող Սարուխանեան ներկայութեան եւ իր գործերու հսկայ ժառանգին – աւելի քան 40 հազար գծագրութիւններու- դասաւորման համար հետեւեալ ամփոփումով կը փորձեմ ներկայացնել-

Ա- Կենսագրական գիծեր

Բ- Եգիպտահայ մամուլէն ներս իր դիրքը

Գ- Ոչ հայ մամուլէն ներս իր համբաւը

Դ- Հայ կեանքէն ներս իր ներդրումը

 

Ա- Կենսագրական գիծեր-Ալեքսանտր Յակոբի Սարուխան

Ծնած է Արտանուջ կամ Արտանոյշ –Արեւմտեան Հայաստան, 1 Հոկտ․ 1898-ին, իր երեւակայութեան հետ այս արուեստագէտին ստեղծագործ գրիչը դադրած է ստեղծագործելէ երբ  ան իր երկրային կեանքը կնքեց Յունուար 1, 1977-ին, Գահիրէ-Եգիպտոսի մէջ, աշխարհին ժառանգ ձգելով իր հազարաւոր երգիծանկարներու անկորնչելի հարստութիւնը։

          1909-ին ընտանիքով Պաթումէն կը տեղափոխուին Պոլիս-Թուրքիա։

1922-ին զինք կը գտնենք Վիեննա-Աւստրիոյ արուեստի վարժարանէն ներս, որուն չորս տարուայ ծրագիրը ԵՐԿՈՒ տարուայ մէջ ամբողջացնելէ ետք վերջնականապէս կը հաստատուի Գահիրէ 1924-ին։

1925-1926 ին կը հրատարակէ երգիծական «ԵԳԻՊՏԱ»-ՀԱՅՈՑ  «ՍԻՆԵՄԱՆ» ՏԵՍ՝ նկար էջ 53․

            Կ՛արժէ տեսնել եւ թերթատելով խորհրդածել ամէն մէկ էջին վրայ, մանաւանդ՝ կ՛արժէ օրինակ մը ունենալ սքանչելի եւ բացառիկ խնամքով պատրաստուած այս հատորէն։  

            2017-ին լոյս տեսած գեղատիպ, գունաւոր այս հատորին Հայերէն բաժնի հեղինակն է սփիւռքահայ մտաւորական, Պոսթոնի «Պայքրին» երկարամեայ խմբագիրը՝ Գրիգոր Քէօսէեան, Դոկտ․ Վաչէ Ղազարեանի Անգլերէն թարգմանութեամբ, Զօհրապ-Տօլօրէս Լիպմըն Հիմնադրամի առատաձեռն շնորհագումարով։

            Հատորին կողքի նկարը ինքնին հարազատ արտացոլումն է Սարուխանին երեւոյթները հարազատօրէն տեսնելով դիպուկ եւ ինքնուրոյն ձեւով բնութագրելու, ցաւալիին ու ծիծաղելիին զուգորդուած պատկերացումովը։

            Ահաւասիկ հրաշալի պատկեր մը մեր կեանքէն՝ որ բնա՛ւ չէ հինցած։ Երբ ժողովուրդը ներկայացնող հաստաբուն ծառը կտրուած է ու կ՛արիւնի, մենք երկու հատուածներով իրարու կռնակ դարձուցած մեզի յատուկ ողբը կու լանք։  

Մէկ թեւը ժողովուրդին՝ ամէն բան սեւ ու մութ տեսնող, յոռետեսութեամբ լեցուած խումբի ներկայացուցիչ մամուլն է, միւսն ալ ամէն ինչ պայծառ ու շէնշող տեսնող չափազանցուած լաւատեսութեամբ լեցուած ինքզինք խաբող մամուլին ներկայացուցիչը։

            100 եւ աւելի տարի ետք նոյն հոգեբանութիւնը կը շարունակուի բազմապատկուող հակոտնեայ հակումներովը խմբաւորուող անհամար հայ կուսակցակցութիւններու։

Այս նկարով կը տեսնենք թէ ինչպէս ժամանակի ծանր ոտքի հարուածը Խորհրդային Միութեան հաւասարապէս կը հարուածէ թէ՛ մէկին եւ թէ միւսին։ Իսկ կուսակցութիւնները մագնիսական դաշտի վրայ են յամառօրէն ետ կը կանգնին եւ ընկրկելու բացարձակ միտք չունին։

Իսկ  մենք․․․ ազգովին տակաւին խարխափումի մէջ ենք եւ չենք կրցած տեսնել տալ մենք մեզի իրական քաղաքական աշխարհը։

Համայնակուլ Համայնավարութեան  համայնացնող ճիգերը ի զուր են -  վայրենին մնաց վայրենի իր անասնային ախորժակը գոհացնող ջարդերով, մշակութասէրը մնաց մշակոյթի փարող, երազող եւ ինքնագոհ երկիր։

            Աշխարհը գլխապտոյտի մէջ դնող համաշխարհային պատերազմներու ժամանակաշրջանին մեր հարիւր հազարաւոր զոհերուն շարունակութիւնը եղաւ 1915-ի ցեղասպանութիւնն ու Ստալին-Բերիայի «ժողովուրդի թշնամի» պիտակող սպաննութիւները մեր աւագանիին։

Որուն աւելցան նաեւ «Նոր Թուրքիա, Նոր Քաղաքականութեան» անուն շեփորելով նոր ճնշումներու տակ շնչահեղձ դարձող փոքրամասնութիւններն ու անոնց կարգին նաեւ Հայ ժողովուրդը։

Թիւ 38 ծաղրանկարը դար մը առաջուընէ արդէն մեզի կը հասկցնէ թէ յոյս չկապենք մեզ եւ մեր ազգային շահերը անտեսող «Ազգերու դաշնակցութիւնը»․․․ երբ Սարուխան կը կը ներկայացնէ այս պատկերը․․․ Ազգերու Դաշնակցութեան Փոխատուութիւնը Հայաստանին- «Ա՜խ, մինինիկս քեզի ղուրպան, գնա՜ թռի՜ր, ահա քեզի երկու պալոններ, աղուոր չօճուխս․․․։»

Իսկ ինչ կը վերաբերի թուրքիոյ եւ խորհրդային միութեան մեր ժողովուրդին հետ առնչուող հարցերուն հանդէպ բռնած դիրքին, տեսէք թէ այս պատկերները որքան դիպուկ են Սարուխանի գրիչով մեզի հասկցնելու թէ ով է իւրաքանչիւրը անոնցմէ, եւ թէ մեր ազգին շահերը ինչպէս ոտնակոխուած են կամ մեզ իրար դէմ կը լարեն։

Գ- Եգիպտահայ Մամուլէն ներս Սարուխանին դիրքը-

Սարուխան մեծ յարգանք կը վայելէր եգիպտական մամուլէն ներս։ Իր դիպուկ բնութագրումները առօրեայի եւ ժամանակի քաղաքական հարցերու շուրջ հաւասարապէս կը հիացնէր արաբական մամուլի պատասխանատուներն ու ընթերցողները։

«ՎԵՐՋԻՆ ԺԱՄ» թերթին դրօշակը բարձր պահող այս նկարը որքան խօսուն է եգիպտական մամուլէն ներս իր ունեցած անփոխարինելի ներդրումով․․․

Ահաւասիկ մէկ այլ բացառիկ պատկերացումը ամբողջ երկրագունդին գլխապտոյտ պատճառող հոգեվիճակ ստեղծող երկրորդ համաշխարհային պատերազմին  նուիրուած երգիծանկարներու հաւաքածոյէն-(Cette Guerre, 1945)  ․․․ Սարուխանեան պատկերացումովը։

Քաղաքական հասուն դիտարկումով կարելի է երկար խորհրդածել Սարուխանեան ախտաճանաչումով ըսուած հետեւեալ խօսքին վրայ․․․

- «Մենք գիտենք որ Քիւրտը ապագայ ունի, եւ թերեւս մերինէն աւելի, ոչ թէ որովհետեւ իր ետին Անգլիան կայ, այլ որովհետեւ այսպէս ասած ան տգէտ է, իսկ հայուն ետին կը կանգնի իր Ե՛ՍԸ, ՄԵԾԱՄՏՈՒԹԻՒ՛ՆԸ»։

Իսկ ինչ կը վերաբերի ժամանակի եգիպտա-ֆրանսական բարեկամութեա՞ն Սարուխանին հեգնանքը նուրբ է եւ սուր–1976-ին թերթերուն մէջ երեւցող այս ծաղրանկարը շատ բան կ՛ըսէ ․․․ երբ նոյն ծառին արմատները ողողող, առատօրէն թափուող ջուրին հետ իսկական քաղաքական պատկերը կը բացայայտէ – կարելի չափով շուտ «ծառէն օգտուելու» դիւանագիտական շահերու ախորժակը․․․ «Այս ծառին պէտք է լաւ հոգ տանինք որ կարենանք պտուղը վայելել․․»

 

 

 

 

 

Հայ կեանքէն ներս իր ներդրումը կը բացայայտուի զանազան երեւոյթներ լուսարձակի տակ առնելով։ 

Հայկական աւանդութիւններուն գիտակից դիպուկ նկար է Մեծ Պահքի ապաշխարութեան եօթը շաբթուայ շրջանին եօթը փետուրներու – եօթը «մեղքերուն վերացումը» «Մօրմօրօզ» - «Ակլատիզի» նկարով- հեռու վանելու հեեւեալ մեղքերը- «Կին զեխութիւն- գինարբուք, որկրամոլութիւն, թուալէթ-շպարում, անհաւատութիւն, թղթախաղ, պարահանդէս․․․»  -

            Իսկ հոս ահաւասիկ Հայ Կուսակցութիւններ իրար ինկած հաշուեյարդար կը պահանջեն իրարմէ «ԱՆՁԵՌՆՄԽԵԼԻ» ազգային գանձանակին մէջ ժողովուրդէն հաւաքուած գումարի մը մասին․․․ մին կըսէ՝ «ՀԲԸՄ-ը մէջտեղ պէտք է հանէ դրամները», իսկ միւսը կ՛ըսէ՝  «Ամերիկա հաւաքուած դրամներուդ հաշիւը տուր․․․» նկար 35

 

Բարերար Մելգոնեան եղբայրներուն եւ Կիպրոսի մէջ Մելգոնեան հաստատութեան հիմնադրութեան շուրջ ժառանգի տիրանալու վէճերն ու ագահութեան պատկերները․․․ երբ բարերարը սարսափած պահանջատէրերու համրանքի առատութենէն կը բացագանչէ ․․․ Մելգոնեան պարարտ տոպրակին շուրջ հաւաքուած մուկերու համրանքէն սարսափած-  «Եթէ ասանկ երթայ, մուկերը կրնան զիս ալ ուտել, միակ փրկութիւնը կատուին շուտով գալն է․․․»։ Նկար 39

Իսկ այս կթան կովին «Ամերիկացի Հայութեան» անտրտունջ վիճակը մեզի կը յիշեցնէ ՍՓԻՒՌՔ-ը, որ կթան կովի պէս կը կթուի տասնամեակներէ ի վեր։  Նկար 36

 

 

Այս օրերուն կրկին հրատապ հարց է «Հայ Գաղթականներ» տեղաւորելու եւ կերակրելու հարցը։

Ազգերու դաշնակցութիւնը ուզածիդ չափ թուղթ կու տայ ջուր տաքցնելու․․ իսկ մենք ազգովի՛ն գիտենք թէ «խօսքով փիլաւ չեփիր»․․․

Այո՛,  հայ գաղթականներու տեղաւորման հարցով այս փշաքաղող տեսարանը շատ ծանօթ է մեզի։

Տօքթ․ Նանսէնին բողոքին  որպէս պատասխան Ազգերու Դաշնակցութիւնը կ՛ըսէ-  «Ահա քեզի ուզածիդ չափ թուղթ փիլաւիդ ջուրը տաքցնելու․․․»  բայց օդային խօսքով եւ թուղթերու տրցակով փիլաւ կ՛եփի՞,  երբ ոչ բրինձ ոչ ալ իւղ տրամադրուած է։

Ժողովուրդ, սիրելի հայրենակիցներ, ըսէ՛ք,  ինչ փոխուած է այս օրերուն երբ 100 հազարէ աւելի մեր ազգակիցները պաշարման մէջ մնացին առանց սնունդի եւ առօրեայ անհրաժեշտութիւններու, որուն աւելցաւ ամէն ինչէ զրկուելով տեղահան ըլլալու պապենական տուն տեղ, պարտէզ ՀՈ՛Ղ կորսնցնեու ահաւորութիւնը․․․

Այո՛, «թուղթով, պարապ խօսքերով փիլաւ չի դրուիր սեղան․․․»

Սարուխանի երաւակայութեան արգասիքն են մեր կրկնուած  խօսքերուն եւ ասացուածքներուն պատկերաւոր ցուցադրութիւնը այս հատորին մէջ։

            Այս դարուն դժուար թէ կարենանք գտնել – գուցէ համրանքով են անոնք որ գիրքերու աշխարհին մէջ կը թաղուին կամ հաճոյքով գիրք կը կարդան։

Արուեստի, գրականութեան գիրքերու մէջ թաղուած ժողովուրդ ենք, առանց ինքնապաշպանութեան զէնքի։

Երանի՜ կարենանք ազգովի՛ն մաղելով կարենանք գտնել մեր իրա՛ւ բարեկամները։

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1977 Յունուար մէկին մեզմէ անվերադարձ հեռացաւ Ալեքսանդր Սարուխանը իր մահով Հայ ժողովուրդը, յատկապէս սփիւռքահայութիւնը, կորսնցուց իր ժամանակակից բացառիկ տաղանդով օժտուած անհատականութիւններէն մէկը, ամենաժողովրդականը։

Անմահն Ալեքսանդր Սարուխանի 125 –ամեակին համար ամփոփեց՝

Զարմինէ Գ․ Պօղոսեան

Սփրինկ Ֆիլտ – Փենսիլվանիա –

Դեկտեմբեր-2023

 

Remembering Arch-Priest Der Vertanes-5th Anniversary- August 5, 2016_2021- Zarmine Boghosian

 ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ԶԱՒԱԿԸ, ՀՈԳԵՒՈՐԱԿԱՆՆ ու ԱԶԳԱՅԻՆԸ

                                 Տէր Վրթանէս Ա. Քհնյ. Գալայճեանի Վախճանումին առթիւ

                                         12 August 1939 Aleppo - Syria - 5 August, 2016 Wayne. New Jersey

«Երեւի ամէն մարդ թանկ մէկին պիտի կորցնի, որ յետոյ ամբողջ կեանքում որոնի, քանի ապրում է... »                                     Վարդգէս Պետրոսեան                                

            «Թանկ» բառը  չեմ գիտեր թէ իսկապէս պիտի կարենա՞յ պարփակել մէ՛կ անհատի մէջ ամփոփուած բոլոր այն առաքինի ծառայութիւնները, որ Արժ. Տ. Վրթանէս Ա. Քհնյ. Գալայճեանը կը մարմնաւորէր իր ողջութեան: Հոգեւորական մը՝ որ իր ֆիզիքական երկրային գոյութիւնը յանձնեց Նիւ Ճըրզիի Ճօրճ Ուաշինկթըն Յիշատակի Այգիին՝ միանալու համար երկնային կապոյտին մէջ թեւածող իր հօր՝ Տիրահայր Գէորգին հոգիին:

            Օգոստոս Հինգէն ի վեր իրար յաջորդող ցաւակցական խօսքերն ու վշտակից գրութիւնները բոլորն ալ եկան ընգծելու մեր եղբօր արժանիքները թէ ան հաւասարապէս ե՛ւ հայրենասէր էր եւ եկեղեցասէր, հայ լեզուի ջատագովն էր եւ ընտանիքը սիրող զաւակ:

Գրեթէ անհաւատալի կը թուի թէ արդէն կէս դարէն աւելի -63 տարի անցած է այն օրէն՝ երբ առաջին անգամ տասներեք տարեկան Զաւէն եղբայրս յանձնուեցաւ Դերենիկ Սրբազանին, բարձրագոյն ուսում ստանալու երազով դառնար Անթիլեաս Դպրեվանքի սան:

Երբ շրջանաւարտ ըլլալէն ետք տուն դարձաւ եղբայրս հօրս յայտնեց թէ որոշած է ազգին ծառայել հոգեւորական դառնալով: Հայրս մէկ պատասխան ունէր տալիք – «Ըրէ՛ այնպէս որ յետոյ չըսես թէ հայրս ապագայի իմ ծրագիրներուս արգելք եղաւ»:

Ցեղասպանութենէն հազիւ փրկուած հօրս համար, մանաւանդ՝ այդ օրերուն անդրանիկ մանչ զաւակը նիւթական մեծ ապահովութիւն կը նշանակէր հ՛ոն Հալէպի – Ազէզի մէջ: ԱՆգիր օրէնք էր, կամ՝ սովորութիւն, որ ընտանիքին անդրանիկ զաւակը նախակրթարան աւարտելէ ետք անմիջապէս «աղուոր» արհեստ մը սորվելով շուտ եւ շատ դրամ շահելու (շինելու) ձեւը գտնէր: Հինգ զաւակի տէր հայս այս բոլորը զգալով հանդերձ անձնասէր չեղաւ: Իր ընտանիքին յուսատու այդ ապահովութիւնը, իր անդրանիկ զաւակը կը զիջէր Հայ ժողովուրդին եւ եկեղեցիին:

Անկէ ետք մենք-քոյր եղբայրներով տարուէ տարի զգացինք թէ մեր երէց եղբայրը մեզ հարստացուց իր հոգեւոր ազդեցութեամբ, իր կեանքին օրինակով եւ իր երկու քոյրերուն եւ երկու եղբայրներուն հանդէպ ցուցաբերած հոգատարութեամբ: Բնականաբար, աղբիւրը այդ հոգատարութեան կը բխէր ծնողքէս- հանգուցեալ հօրս՝ Գէորգէն եւ 93-ամեայ մօրս՝ Տիրամայր Զապէլ Գալայճեանէն:

Հիմա ես ալ որպէս մայր եւ մեծ մայր կը զգամ թէ ի՜՜նչ ըսել է տասնըերեք տարեկան անդրանիկ զաւակդ ընտանիքէն հեռու ուրիշ երկիր, գիշերօթիկ ղրկել,  յանուն՝ բարձրագոյն կրթութեան, հոգեւոր եւ մտային զարգացման, այն ալ տասնըերեք տարեկանին եւ ... այսօրոայ  հաղորդակցութեան կապերու չգոյութեան:

Ուրբաթ՝ Օգոստոս 12-ին Տան Կարգի արարողութիւնը Տէր Վրթանէսին 77-րդ տարեդարձը նշէր: Նիւ Ճըրզիի Ս. Ղեւոնդեանց եկեղեցին լեցնող սգակիրները – երկու օրերուն ալ - եկան փաստելու, որ իր անմիջական ընտանիքէն հեռու մնալով քահանայ եղբայրս այսքան մեծ թուով ընտանիքի մը գուրգուրանքին եւ յարգանքին արժանի դարձած էր: Աշակերտներ, գործակիցներ, ազգայիններ, հոգեւոր հայրեր, նպաստընկալներ բոլորն ալ ըսելիք ունէին, թէ ինչպէս եւ ինչ պայմաններու տակ Տէր Վրթանէսը իրենց կեանքէն ներս ներդրում մը ունեցած էր:  

Տէր Հօր Մայրաքաղաք Ուաշինկթընի Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ հովուական շրջանին կարճ ժամանակի մէջ եկեղեցիէն ներս տեղի ունեցած բարելաւումները կը թուէին,  Հ.Ե.Ե.Կ.-ACYOA-ի ձեռնարկներէն «Հայ Քլապ»  երիտասարդացի, «Արարատ» երէցներու խումբի կազմութենէն  մինչեւ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ կողքին Նոր Շէնքի Սրահին շինութիւնը, Կիրակնօրեայ եւ Հայ Դպրոցներուն նոր դասարաններով օժտուիլը:  Իսկ Տէր Վրթանէսին հովուական օրերուն ծխական խորհուրդի ատենապետը կը թելադրէր - Ի պահանջել հարկին Տէր Հօր օգնութեան կարիքը ունեցող ծխականին, զայն փնտռել եւ գտնել-  «եկեղեցիէն ու տունէն ետք, հիւանդանոցներէն, գործի ապահովութեան եւ կամ «իմիկրէյշըն»ի  գրասենեակներէն եւ կամ՝ շրջանի դատարաններէն- ուր Տէր Հօր հոգատար գործունէութիւնը իր ծխականներուն համար կը տարածուէր իբրեւ մխիթարիչ, խորհրդական ու թարգման, իր  կոչումին եւ պաշտօնին հաւատարիմ անձը, հաւատքով  եւ հայրենասիրութեամբ ծառայող հոգեւորականը, միշտ ալ իրեն գործակից ունենալով նոյնքան հաւատացեալ եւ ծառայասէր Երէցկին Անահիտը»:

Այո, Գալայճեան Տիրահայր Գէորգին եւ Տիրամայր Զապէլին անդրանիկ որդին տասներեք տարեկանէն սկսեալ (1953) Հայց. Եկեղեցւոյ եւ իր ժողովուրդին նուիրեալ զաւակն էր:  Աշխարհագրական անուններով լեցուն լայնածաւալ քարտէս մըն է որ գծած է ան իր կեանքին շրջանին, ամենուրեք իր հոգիէն ու սէրէն բաժին հանելով բոլոր անոնց որ իր օգնութիւնը փնտռած են այս կամ այն պատճառով: Իր անմոռանալի յիշատակները տարածուած են- Լիբանանաի մէջ՝ Անթիլեաս, Պէյթ Մէրի, Պիքֆայա, Յորդանանի մէջ՝ Երուսաղէմ, Ամման, Հրեշտակապետաց, Թարգմանչաց Վարժարան, Սիոն Ամսագիր,Սուրիոյ մէջ՝ Հալէպ- Ս. Վարդան, Կիլիկեան Վարժարան, Միացեալ Նահանգներու մէջ՝ Ուոքիկըն, Էլպէրոն, Եունեըն Սիթի, Ճամբար Նուպար, Ճամբար Վարդան, եւ ապա վերջին չորս տասնամեակներու ընթացքին Մայրաքաղաք Ուաշինկթընի մէջ հովուական ծառայութիւններու, ինչպէս նաեւ ազգային, բարեսիրական գործունէութիւններու շարանով մը՝ Հայրենիքէն ներս:

Ուաշինկթընի ծխականներէն Տօքթ. Գումգուգումեանին վկայակոչումը շատ բան կ՛ըսէր Տէր Վրթանէսին անձին ու նուիրումին հանդէպ հանդիսութեան մը ընթացքին-  Տէր Վրթանէսը- ըսաւ Գումգումեանը-« հաւատալով թէ այսօրուան պատանին վաղուայ առաջնորդն է Հայ եկեղեցիին ու կազմակերպութիւններէն ներս, զանազան հետաքրքրական ձեռնարկներով, պաշտօնի հարկադրանքէն անդին մինչեւ իսկ անհատական զոհողութիւններով, փաստեց թէ տարիքային տարբերութիւն բնաւ գոյութուն չունենար եթէ հասկացողութեամբ մօտեցում ըլլայ», «ան մեզի համար –շարունակեց Գումգումեան – իրա՛ւ ուսուցիչն էր ամէն բանէ առաջ, որ մեզի ուսուցած է ո՛չ այնքան քարոզչական խօսքերով այլ՝ իր անձին օրինակովը- ան մեզի սորվեցուց ինչպէս ներել գիտնալ, ու հաւատալ՝ նոյնիսկ շարունակական, անվերջ թուացող յուսախաբութիւններէ ետք իսկ»:

Այո՛, Տէր Վրթանէսն ալ իր հովուական զանազան շրջաններուն իր կարգին շատ մը յուսախաբութիւններ ունեցած էր: Սակայն անոնք բնաւ չկրցան արգելք հանդիսանալ իր առաքելութենէն շեղելու եւ իր հաւատացեալ ժողովուրդէն հեռանալու:

Վերջին օծումի եւ թաղման արարողութիւններուն կը նախագահէր Առաջնորդ Սրբազան հայր՝ Բարձ. Տ. Խաժակ Արք. Պարսամեանը: Սրբազան հայրը իր դամբանականին մէջ ընդգծեց Տէր հօր բազամազան բարոյական եւ մտաւորական արժանիքները, ի մասնաւորի Տէր Հօր երկլեզու (Անգլ եւ Հայերէն) բարձր ոճով արտայայտուելու եւ գրելու շնորհքը:

Վկայութուններու շարանը երկար է, որ պիտի ամփոփուի Տէր Հօր Քառասունքին նուիրուած գրքոյկին մէջ: Ամէնէն կարեւորը հոգիներէն ներս թափանցող իր ցուցաբերած գուրգուրանքն ու հաւատքն էր իր ժողովուրդին հանդէպ:

Ստորեւ անոնցմէ մի քանին- Լոս Անճելոսէն հոգեւոր հայր՝ Տ. Ղեւոնդ Քահանան կը գրէր- «Կան Մարդիկ, որ աշխարհ գալով իրենց հետ լոյս եւ ջերմութիւն կը բերեն: Անոնք կ՛ապրին իրենց կեանքը սերմանելով բարին, գեղեցիկն ու ճշմարիտը: Ապա Անեղին հրամանով հրաժեշտ կու տան իրենց երկրաւոր կեանքին, լուսաւոր յուշ եւ անսփոփ կարօտ թողնելով բոլոր անոնց սրտերուն մէջ, որոնք բախտը ունեցած են զինք ճանչնալու, տեսնելու եւ կամ լսելու: Ահա այդպիսին էր մեր բոլորին սիրելի եւ բոլորիս յարգանքը վայելող հոգելոյս Տէր Վրթանէս Ա. քհնյ. Գալայճեանը: Ան եղաւ յոյսը, լոյսը եւ ճշգրիտ ուղեցոյցը ոչ միայն իր հարազատներուն, այլեւ իր խնամքին յանձնուած հաւատաւոր հօտին»: 

            Իսկ Ֆիլատելֆիայէն Տ. Ներսէս Ա. Քահանան ցաւակցական նամակով կը փոխանցէր իր ջերմ մխիթարական խօսքերը- «Հեռուէն աղօթակից եղայ ձեր բոլորին հետ ի հանգիստ եկեղեցականի մը, որ իր ամբողջ կեանքի տեւողութեան բացառիկ աշխուժութեամբ տքնեցաւ Աստուծոյ անդաստանին մէջ՝ իր լաւագոյնը եւ ունեցածէն շատ աւելին տալու մարմաջով եւ պատրաստակամութեամբ, միշտ յիշեցնելով շրջապատին՝ Քրիստոսի իտէալ ծառային պատկերը: ... Անցեալին մի քանի առիթներով պատիւը ունեցած եմ երջանկայիշատակ եղբօրդ հետ զանազան եկեղեցիներու մէջ միասնաբար խորհուրդներ կատարելու եւ մօտէն զգալու իր սիրահամբոյր նկարագիրը եւ մարդոց մօտենալու անուշ նկարագիրը, ինչու չէ նաեւ իր Հայ եկեղեցւոյ ծէսին հանդէպ ունեցած բացառիկ բծախնդրութիւնը: Այս բոլորին վրայ անշուշտ պէտք է աւելցնել իր մասնայատուկ ժպիտը, որ կու գար ամբողջացնելու սիրալիր ու տաքուկ ընկերային պահ մը»:

Իսկ Տօքթ. Արտաշէս նշանեան կը վկայէր թէ- «Վերջին շրջանի եզակի հոգեւորական ներկայացուցիչն էր ան՝ վախճանեալ Տէր Վրթանէսը, որ երկար տարիներու ծաւալուն ու բազմաբեղուն համայնքային գործունէութեամբ վստահութիւնն ու յարգանքը կը վայելէր ողջ հայ եկեղեցականութեան ու աշխարհական դասուն»:

Ընտանիքիս բոլոր անդամներուն անունով մեր երախտագիտութիւնը կը յայտնենք Առաջնորդ Սրբազան հօր, Նիւ Ճըրզիի Սրբոց Ղեւոնդեաց Եկեղեցւոյ Հովիւ Տ. Տիրան Քհնյ. Պոհաճեանին եւ Ծխական Խորհուրդին, ուր Ուրբաթ եւ Շաբաթ օրուայ Տան Կարգի եւ Վերջին Օծումի արարողութիւնները տեղի ունեցան նախագահութեամբ՝ Առաջնորդ Սրբազան հօր: Շնորհակալութիւն՝ բոլոր ներկայ հոգեւորական դասուն, միութենական եւ ազգային ներկայացուցիչներուն, մեր ընտանիքին վշտակից հեռու ու մօտիկ բոլոր սգակիրներուն:

Եթէ մի քանի բառով փորձէի բնորոշել եղբօրս ներդրումը ընտանեկան եւ ազգային կեանքէն ներս այդ պիտի ըլլար կրկնել սգակիրներէն քաղուած հետեւեալ խօսքերը-   

- Սիրուած ուսուցիչ, ցաւակից, անձնուէր, արդարամիտ, ազգասէր, բարեսէր, ազգանպաստ, առատաձեռն, անվախ ու քաջակորով՝ որ իր կաշին փրկելու կամ՝ փառքի համար չէր զիջէր իր անկեղծութիւնը, ըսուելիքը կ՛ըսէր առ որ անկ է: 

Ահա այդպիսին էր մեր հարազատ երէց եղբայր Զաւէնը, ժողովուրդէն ճանչցուած եւ յարգուած Տէր Վրթանէս Աւագ Քհնյ. Գալայճեանը, որուն բարեհամբոյր հոգին իր լուսաւոր ժպիտով տակաւ պիտի թեւածէ մեր առօրեայէն ներս:  Մշտնջենական լոյս իր անձնուէր հոգիին:

Կրկին շնորհակալութիւն՝ եւ բիւր երախտագիտութիւն բոլոր անոնց՝ որ վշտակից դարձան մեր կորուստին - Տիրամայր Զապէլին, Երէցկին Անահիտին եւ Տէր Վրթանէսին երեք որդիներուն՝ Դոկտ. Զաւէնին, Պերճին, կրտսեր որդւոյն՝ նորօծ Տէր Աւետիսին,  քոյրը՝ Դոկտ. Անի եւ եղբայրները՝ Գէորգ եւ Վազգէն Գալայճեաններուն:

Ընտանիքին անունով՝  երէց քոյրը ընտանիքին, Զարմինէ Գալայճեան-Պօղոսեան,

Նիւ Եորք, Օգոստոս 28, 2016

ՅԳ- Տէր Վրթանէս Ա. Քհնյ. Գալայճեանին վախճանման քառասունքին առթիւ հոգեհանգստեան արարողութլիւնը տեղի պիտի ունենայ Մայրաքաղաք Ուաշինկթընի Ս. Աստուածածին Եկեղեցւոյ մէջ- Կիրակի՝ Սեպտեմբեր 18, 2016-ին: